Η ευρωπαϊκή κοινότητα ανοικτών δεδομένων αποκτά έναν δυναμικό χώρο συνάντησης και ανταλλαγής ιδεών μέσα από το κανάλι συνεργασίας του European Data Portal. Πρόκειται για μια ειδικά διαμορφωμένη ψηφιακή πλατφόρμα, όπου πάροχοι και επαναχρησιμοποιητές δεδομένων μπορούν να αλληλεπιδρούν, να μοιράζονται εμπειρίες και να διαμορφώνουν από κοινού το μέλλον των ανοικτών δεδομένων στην Ευρώπη. Το κανάλι συνεργασίας ... Read more
Στις 28 Ιανουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε η συνάντηση της κοινότητας του Open Source Observatory and Repository (OSOR Community Meetup) με τίτλο «From Brussels and Barcelona to Europe: Latest Trends in Open Source Adoption». Η εκδήλωση επικεντρώθηκε στις πιο πρόσφατες εξελίξεις γύρω από το Ανοιχτό Λογισμικό στον δημόσιο τομέα και ανέδειξε ευκαιρίες για μελλοντικές συνεργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του OSPO
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε η δράση του Γραφείου Ανοιχτού Λογισμικού της Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Open Source Programme Office – OSPO). Παρουσιάστηκαν η αποστολή, τα εργαλεία και τα προγράμματα που αναπτύσσονται για την προώθηση της ανάπτυξης, της ανταλλαγής και της υιοθέτησης λύσεων ανοιχτού κώδικα στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε σε πρωτοβουλίες όπως το code.europa, το EU Open Source Catalogue και το δίκτυο OSPO, που στοχεύουν στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών και στη διάδοση καλών πρακτικών. Το OSOR, ως αξιόπιστο παρατηρητήριο, λειτουργεί ως κόμβος γνώσης και διασύνδεσης μεταξύ των δημόσιων διοικήσεων και της ευρύτερης κοινότητας ανοιχτού λογισμικού.
Σημαντική επέκταση των πολιτικών πλαισίων για το Ανοιχτό Λογισμικό.
Ελλείψεις στα μοντέλα διακυβέρνησης.
Περιορισμένη διασυνοριακή συνεργασία και επαναχρησιμοποίηση κώδικα.
Ειδική αναφορά για πρώτη φορά στα Δυτικά Βαλκάνια και τον ρόλο του Ανοιχτού Λογισμικού στις διαδικασίες προσχώρησης στην ΕΕ.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, παρά τη θετική δυναμική, απαιτείται συστηματικότερη ενίσχυση της συνεργασίας και της θεσμικής ωρίμανσης.
Το Εγχειρίδιο OSOR για τη Δημόσια Διοίκηση
Παρουσιάστηκε επίσης το «OSOR Handbook: Open Source Software in Public Administration», ένας πρακτικός οδηγός που απευθύνεται κυρίως σε δημόσιους λειτουργούς, αλλά και σε εταιρείες και κοινότητες που δραστηριοποιούνται στο οικοσύστημα ανοιχτού λογισμικού.
Το εγχειρίδιο διακρίνει τρεις βασικές ομάδες ενδιαφερομένων:
Στελέχη δημόσιας διοίκησης
Εκπροσώπους εταιρειών
Μέλη κοινοτήτων
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η επιτυχής υιοθέτηση Ανοιχτού Λογισμικού απαιτεί τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων μερών, με σαφείς ρόλους, διαφανείς διαδικασίες και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Οι περιπτώσεις αυτές ανέδειξαν διαφορετικούς «αρχέτυπους» συνεργασίας — με επίκεντρο τη δημόσια διοίκηση, την κοινότητα ή τους προμηθευτές — και κατέγραψαν κρίσιμα διδάγματα για τη βιωσιμότητα και την επιτυχία τέτοιων έργων σε τοπικό επίπεδο.
Η δέσμευση της Βαρκελώνης στο Ανοιχτό Λογισμικό
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση της στρατηγικής της Βαρκελώνης για το Ανοιχτό Λογισμικό. Η πόλη έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε πρότυπο για την προώθηση των ψηφιακών δικαιωμάτων και των ανοιχτών τεχνολογιών.
Τον Νοέμβριο του 2025, η Βαρκελώνη έγινε η πρώτη πόλη που υπέγραψε τις Αρχές Ανοιχτού Λογισμικού των Ηνωμένων Εθνών, ενισχύοντας τη διεθνή της δέσμευση. Κεντρικό παράδειγμα της στρατηγικής της αποτελεί η πλατφόρμα Decidim, που ενισχύει τη συμμετοχική δημοκρατία μέσω ψηφιακών εργαλείων.
Συμπεράσματα
Η συνάντηση του OSOR κατέδειξε ότι το Ανοιχτό Λογισμικό αποτελεί πλέον στρατηγική επιλογή για τη δημόσια διοίκηση στην Ευρώπη. Παρά την πρόοδο σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο, παραμένουν προκλήσεις στη διακυβέρνηση, τη συνεργασία και την επαναχρησιμοποίηση λύσεων.
Η εμπειρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι εθνικές πολιτικές, οι τοπικές πρωτοβουλίες και το παράδειγμα της Βαρκελώνης δείχνουν ότι το μέλλον του δημόσιου ψηφιακού μετασχηματισμού περνά μέσα από ανοιχτά, συνεργατικά και διαφανή οικοσυστήματα τεχνολογίας.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Η πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το λεγόμενο «Digital Omnibus» στον τομέα της ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης – γνωστό και ως AI Omnibus – έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ανεξάρτητες αρχές και ειδικούς. Εξήντα οργανώσεις, δημόσιοι φορείς και προσωπικότητες απέστειλαν κοινή επιστολή προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, καλώντας τους να απορρίψουν αλλαγές που απειλούν να αποδυναμώσουν βασικές εγγυήσεις διαφάνειας του AI Act.
Ένα επικίνδυνο βήμα προς την απορρύθμιση
Στις 19 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για ένα πακέτο «Digital Omnibus», το οποίο περιλαμβάνει τροποποιήσεις στον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια στιγμή που ο AI Act είναι ακόμη εξαιρετικά πρόσφατος και δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το πώς λειτουργεί στην πράξη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πρόταση διαγραφής του Άρθρου 49(2), το οποίο προβλέπει την υποχρέωση καταχώρισης συστημάτων υψηλού κινδύνου σε ευρωπαϊκή βάση δεδομένων. Η ρύθμιση αυτή αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες διαφάνειας του Κανονισμού.
Αποδυνάμωση της διαφάνειας και της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων
Η κατάργηση της υποχρέωσης καταχώρισης θα επέτρεπε στους παρόχους συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης να αυτοχαρακτηρίζουν τα προϊόντα τους ως «μη υψηλού κινδύνου» και, συνεπώς, να αποφεύγουν την εγγραφή τους στη σχετική βάση δεδομένων. Ένα τέτοιο μέτρο θα μετέτρεπε ουσιαστικά τον AI Act σε ένα σύστημα αυτορρύθμισης, βασισμένο στην καλή πίστη των ίδιων των εταιρειών.
Αυτό θα είχε σοβαρές συνέπειες:
Θα δυσχέραινε το έργο των εποπτικών αρχών στον εντοπισμό και την παρακολούθηση επικίνδυνων εφαρμογών.
Θα αποδυνάμωνε την επιβολή του νόμου.
Θα υπονόμευε τη νομική βεβαιότητα.
Θα έθετε σε κίνδυνο την αποτελεσματική προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Χωρίς υποχρεωτική καταχώριση, οι ρυθμιστικές αρχές θα δυσκολεύονται να γνωρίζουν ποια συστήματα κυκλοφορούν στην αγορά και ποια ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ιδιωτικότητα, την ισότητα, την ελευθερία έκφρασης ή άλλα βασικά δικαιώματα.
Αμελητέα οφέλη για τις επιχειρήσεις
Σύμφωνα με τις ίδιες τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οικονομικό όφελος για τις επιχειρήσεις από την κατάργηση της υποχρέωσης καταχώρισης θα ανέρχεται περίπου στα 100 ευρώ ανά εταιρεία. Πρόκειται για ένα αμελητέο ποσό που δεν ενισχύει ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητα ούτε μειώνει σημαντικά το διοικητικό βάρος.
Αντίθετα, η αλλαγή αυτή θα αποδυνάμωνε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς λογοδοσίας του Κανονισμού, μετατρέποντάς τον σε ένα πλαίσιο συμμόρφωσης χαμηλής έντασης, χωρίς ουσιαστικά «δόντια».
Ευρύτερες ανησυχίες
Πέρα από το ζήτημα του Άρθρου 49(2), οι οργανώσεις εκφράζουν και άλλες σοβαρές επιφυλάξεις, όπως:
Την επέκταση προνομίων που προορίζονται για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε μεγάλες εταιρείες.
Την αποδυνάμωση των αρμοδιοτήτων και της ανεξαρτησίας των αρμόδιων εθνικών φορέων.
Την πιθανή καθυστέρηση στην εφαρμογή του Κανονισμού.
Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι οποιαδήποτε υποχώρηση σε αυτά τα ζητήματα θα απονευρώσει τον AI Act, έναν νόμο που σχεδιάστηκε ακριβώς για να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξη και χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνεται με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Η συζήτηση γύρω από το AI Omnibus δεν αφορά απλώς τεχνικές τροποποιήσεις, αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Θα παραμείνει ένα ισχυρό, δεσμευτικό πλαίσιο προστασίας των πολιτών ή θα μετατραπεί σε ένα χαλαρό σύστημα αυτορρύθμισης;
Η απόφαση που θα ληφθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη θα καθορίσει εάν η Ευρώπη θα συνεχίσει να ηγείται παγκοσμίως στη θέσπιση κανόνων που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της τεχνολογικής ανάπτυξης — ή αν θα κάνει ένα βήμα πίσω στη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή συστημικού κινδύνου: τη δυνατότητα δημιουργίας «πλαστών προσώπων» μέσω συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορούν να μιμούνται πειστικά την ανθρώπινη ταυτότητα σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Η τεχνολογική πρόοδος στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και στα συστήματα σύνθεσης εικόνας, φωνής και βίντεο καθιστά εφικτή την παραγωγή ψηφιακών οντοτήτων που δεν διακρίνονται εύκολα από πραγματικούς ανθρώπους.
Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά απλώς τεχνολογική καινοτομία. Αποτελεί δομική απειλή για την εμπιστοσύνη, η οποία είναι το θεμέλιο της δημοκρατίας, της αγοράς και της κοινωνικής συνοχής. Όπως η παραχάραξη νομίσματος υπονομεύει την οικονομική σταθερότητα, έτσι και η παραχάραξη ταυτότητας διαβρώνει το οικοσύστημα της δημόσιας σφαίρας. Η δημιουργία και διακίνηση πλαστών ψηφιακών προσώπων πρέπει να αντιμετωπιστεί ως σοβαρή προσβολή του δημοσίου συμφέροντος.
Από το «παιχνίδι της μίμησης» στη βιομηχανία εξαπάτησης
Η ιδέα της μίμησης της ανθρώπινης σκέψης ανάγεται στο έργο του Alan Turing και στη γνωστή δοκιμασία που καθιερώθηκε ως Turing Test. Ωστόσο, αυτό που ξεκίνησε ως φιλοσοφικό και επιστημονικό ερώτημα έχει μετατραπεί σε βιομηχανία συστηματικής εξαπάτησης.
Ο φιλόσοφος Daniel C. Dennett προειδοποίησε ότι οι εταιρείες που δημιουργούν «πλαστά πρόσωπα» διαπράττουν μια μορφή ηθικού βανδαλισμού. Η ανθρώπινη τάση να αποδίδει προθέσεις και συνείδηση σε οντότητες που επικοινωνούν πειστικά, αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «προθεσιακή στάση ως εργαλείο πρόβλεψης», καθιστά τους πολίτες ευάλωτους. Σε ψηφιακά περιβάλλοντα όπου η ταυτοποίηση είναι ήδη εύθραυστη, η συστηματική εισαγωγή τεχνητών προσώπων οδηγεί σε γενικευμένη αμφιβολία για το ποιος είναι πραγματικός συνομιλητής.
Η συνέπεια είναι η διάβρωση της εμπιστοσύνης στις διαδικτυακές υπηρεσίες, στα μέσα ενημέρωσης και στη δημόσια διαβούλευση. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η συναίνεση των πολιτών δεν μπορεί να θεωρείται ενημερωμένη, αλλά δυνητικά χειραγωγημένη.
Η δημοκρατία υπό πίεση
Η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτει αυθεντικούς πολίτες που διαβουλεύονται και αποφασίζουν με βάση αξιόπιστη πληροφόρηση. Η μαζική παραγωγή ψευδών λογαριασμών, αυτόματων «προφίλ» και ψηφιακών προσωπείων που παρεμβαίνουν σε δημόσιες συζητήσεις δημιουργεί ένα περιβάλλον τεχνητής συναίνεσης ή τεχνητής πόλωσης.
Η εμπειρία από εκστρατείες παραπληροφόρησης δείχνει ότι η τεχνητή ενίσχυση περιεχομένου μέσω δικτύων διαδικτυακών ρομπότ(bots) μπορεί να αλλοιώσει τον δημόσιο διάλογο. Όταν όμως τα bots αποκτούν ανθρώπινα χαρακτηριστικά, φωνή, πρόσωπο και ιστορικό αλληλεπιδράσεων, το πρόβλημα καθίσταται ποιοτικά διαφορετικό. Δεν πρόκειται απλώς για ψευδείς ειδήσεις, αλλά για κατασκευή ψευδών υποκειμένων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει ήδη θεσπίσει ένα προηγμένο κανονιστικό πλαίσιο για την προστασία δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη, οφείλει να αναγνωρίσει ότι η πλαστοπροσωπία από ΤΝ συνιστά απειλή για την ίδια τη δημοκρατική τάξη.
Υποχρεωτική γνωστοποίηση και τεχνικά μέτρα
Μία πρώτη θεσμική απάντηση είναι η υποχρεωτική και αδιάλειπτη γνωστοποίηση ότι ένα σύστημα είναι τεχνητό. Ο Yuval Noah Harari έχει υποστηρίξει ότι πρέπει να καταστεί υποχρεωτικό για κάθε σύστημα ΤΝ να δηλώνει σαφώς τη φύση του. Η γνωστοποίηση αυτή δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικούς όρους χρήσης, αλλά να ενσωματώνεται σε κάθε αλληλεπίδραση.
Παράλληλα, η τεχνολογία υδατοσήμανσης προσφέρει ένα λειτουργικό πρότυπο. Το σύστημα EURion Constellation, που χρησιμοποιείται για την προστασία τραπεζογραμματίων από αντιγραφή, αποδεικνύει ότι η πρόληψη μπορεί να ενσωματωθεί στον σχεδιασμό. Αντίστοιχα, απαιτείται η υποχρεωτική ενσωμάτωση ανιχνεύσιμων και ανθεκτικών υδατοσημάτων σε κάθε παραγόμενο περιεχόμενο από ΤΝ, σε επίπεδο μοντέλου και συσκευής.
Η νομοθεσία πρέπει να επιβάλλει σταθερή ευθύνη στους κατασκευαστές συστημάτων ΤΝ για τη δημιουργία ή διακίνηση πλαστών ψηφιακών ταυτοτήτων, χωρίς να απαιτείται απόδειξη δόλου. Η αυστηρή ευθύνη θα λειτουργήσει ως κίνητρο για την ανάπτυξη ασφαλέστερων αρχιτεκτονικών.
Ρητή απαγόρευση πλαστών λογαριασμών
Πέραν της γνωστοποίησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προχωρήσει σε ρητή απαγόρευση της δημιουργίας πλαστών λογαριασμών σε όλες τις διαδικτυακές υπηρεσίες ανεξάρτητα πως αυτοί δημιουργούνται, από υπηρεσίες παραπληροφόρησης, το οργανωμένο έγκλημα ή/και διαχειρίζονται από συστήματα ΤΝ με σκοπό την προσποίηση ανθρώπινης ταυτότητας. Εάν δεν παύσει να υπάρχει η δυνατότητα να δημιουργούνται πλαστοί λογαριασμοί δεν πρόκειται να μειωθεί η παραπληροφόρηση και οι διαδικτυακές απάτες.
Η απαγόρευση πρέπει να καλύπτει:
• τη δημιουργία λογαριασμών που εμφανίζονται ως φυσικά πρόσωπα ενώ ελέγχονται από ΤΝ • τη μαζική παραγωγή προφίλ με πλαστές δραστηριότητες • τη χρήση συνθετικής φωνής ή εικόνας για την προσποίηση συγκεκριμένου υπαρκτού προσώπου
Η ρύθμιση αυτή δε στρέφεται κατά της καινοτομίας, αλλά υπέρ της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η χρήση ΤΝ σε εξυπηρέτηση πελατών, εκπαίδευση ή διοικητικές διαδικασίες μπορεί να συνεχιστεί, εφόσον η τεχνητή φύση της είναι σαφής και δεν υφίσταται πρόθεση εξαπάτησης.
Προστασία εμπιστευτικότητας και ιδιωτικότητας
Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε στο άρθρο «Artificial Insecurity: Compromising Confidentiality» στο privacy.ellak.gr, η αδιαφανής λειτουργία συστημάτων ΤΝ εντείνει τους κινδύνους παραβίασης εμπιστευτικότητας. Η πλαστοπροσωπία επιδεινώνει το πρόβλημα, καθώς επιτρέπει την άντληση ευαίσθητων πληροφοριών μέσω κοινωνικής μηχανικής σε κλίμακα που δεν ήταν έως σήμερα εφικτή.
Η προστασία της ιδιωτικότητας δεν μπορεί να περιορίζεται στην επεξεργασία δεδομένων. Πρέπει να επεκτείνεται στην προστασία της ταυτότητας και της αυθεντικότητας των συνομιλητών. Η δημιουργία ενός ψηφιακού περιβάλλοντος όπου κάθε πολίτης θα αμφισβητεί τη γνησιότητα του συνομιλητή του οδηγεί σε γενικευμένη ανασφάλεια.
Συμπέρασμα
Η πλαστοπροσωπία από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια αλλά θεμελιώδης πρόκληση για το κράτος δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την κανονιστική εμπειρία και τη θεσμική νομιμοποίηση να θεσπίσει σαφή απαγόρευση της δημιουργίας και διακίνησης πλαστών ψηφιακών προσώπων και ψευδών λογαριασμών.
Η έγκαιρη παρέμβαση θα διαφυλάξει την εμπιστοσύνη, την ιδιωτικότητα και τη δημοκρατική αυτονομία των πολιτών. Η καθυστέρηση θα επιτρέψει την κανονικοποίηση μιας πρακτικής που απειλεί να καταστήσει την ίδια την έννοια του προσώπου ρευστή στο ψηφιακό περιβάλλον.
Πηγές άρθρου:
Daniel C. Dennett, “The Problem With Counterfeit People”, τεκμηριωμένη ανάλυση για τους κινδύνους της πλαστοπροσωπίας από ΤΝ, The Atlantic, 16 Μαΐου 2023: theatlantic.com
Yuval Noah Harari, άρθρα και παρεμβάσεις για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης και την υποχρεωτική γνωστοποίηση τεχνητού περιεχομένου, The Economist, Απρίλιος 2023: economist.com
Διαδικτυακή Ανασφάλεια και Τεχνητή Νοημοσύνη: πώς τα εργαλεία AI υπονομεύουν την εμπιστευτικότητα: privacy.ellak.gr
Από την κατανάλωση τεχνολογίας στη συνδημιουργία εκπαιδευτικών οικοσυστημάτων
Η εκπαίδευση βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας βαθιάς τεχνολογικής μετάβασης, με την τεχνητή νοημοσύνη, τα ψηφιακά εργαλεία και τις υπολογιστικές υποδομές να επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε, διδάσκουμε και παράγουμε γνώση. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι απλώς ποια εργαλεία θα χρησιμοποιήσουμε στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, αλλά με ποιους όρους: ως παθητικοί καταναλωτές υπηρεσιών πολυεθνικών ή ως ενεργοί συνδιαμορφωτές ενός ανοιχτού, βιώσιμου και δημοκρατικού ψηφιακού οικοσυστήματος.
Η συστηματική αξιοποίηση εργαλείων ανοιχτού λογισμικού, όπως αυτά που τεκμηριώνονται στο mathe.ellak.gr, προσφέρει μια σαφή απάντηση. Δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα κόστους αδειών. Πρόκειται για στρατηγική επιλογή που επηρεάζει την παιδαγωγική αυτονομία, την οικονομία της γνώσης και, τελικά, την ψηφιακή κυριαρχία της χώρας.
Οικονομική διαρροή ή τοπική προστιθέμενη αξία
Σήμερα, σημαντικό μέρος των δημόσιων εκπαιδευτικών πόρων κατευθύνεται εκτός Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε μέσω αδειών κλειστού λογισμικού είτε μέσω ενοικίασης υπολογιστικών υποδομών σε υπερσυγκεντρωμένες πλατφόρμες. Αυτή η πρακτική δημιουργεί μια μόνιμη «οικονομική διαρροή», στερώντας από την τοπική αγορά την ευκαιρία να αναπτύξει δεξιότητες, υπηρεσίες και καινοτομία γύρω από την εκπαιδευτική τεχνολογία.
Αντίθετα, η υιοθέτηση ανοιχτών λύσεων επιτρέπει τη δημιουργία εγχώριων αλυσίδων αξίας: από μικρές εταιρείες υποστήριξης και προσαρμογής λογισμικού, έως πανεπιστημιακά εργαστήρια και κοινότητες εκπαιδευτικών που συνεισφέρουν κώδικα, περιεχόμενο και παιδαγωγικές πρακτικές. Τα χρήματα παραμένουν στην τοπική οικονομία, ενισχύοντας την απασχόληση υψηλής εξειδίκευσης και τη μεταφορά τεχνογνωσίας.
Τεχνητή νοημοσύνη με ανθρώπινο πρόσημο και τοπική γλώσσα
Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη όταν περνάμε στην τεχνητή νοημοσύνη. Τα μεγάλα εμπορικά μοντέλα βασίζονται σε υποδομές τεράστιας κλίμακας και σε σύνολα δεδομένων που σπάνια αντανακλούν επαρκώς μικρότερες γλώσσες και τοπικά εκπαιδευτικά συμφραζόμενα. Το αποτέλεσμα είναι εργαλεία που «μιλούν» κυρίως αγγλικά, ενσωματώνουν πολιτισμικές προκαταλήψεις και μετατρέπουν τα σχολεία σε σημεία συλλογής δεδομένων για τρίτους.
Η εναλλακτική είναι σαφής: χαμηλού κόστους, ανοιχτά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευμένα πρωτίστως στην τοπική γλώσσα και σε εγχώριο εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Με αυτόν τον τρόπο, η ΤΝ γίνεται παιδαγωγικό εργαλείο και όχι μαύρο κουτί. Μαθητές και εκπαιδευτικοί μπορούν να κατανοήσουν πώς λειτουργεί, να πειραματιστούν με τα δεδομένα, να εντοπίσουν μεροληψίες και να καλλιεργήσουν ουσιαστικό γραμματισμό στην ΤΝ, όπως προτείνεται και στο πρόσφατο πλαίσιο «Empowering Learners for the Age of AI», κοινή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.
Ψηφιακή ανεξαρτησία ή ψηφιακή αποικία
Όπως έχει επισημανθεί και στη σχετική δημόσια συζήτηση για την «ψηφιακή αποικιοκρατία», η μονομερής εξάρτηση από αμερικανικούς και κινεζικούς τεχνολογικούς κολοσσούς δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Δημιουργεί ασύμμετρες σχέσεις ισχύος, περιορίζει τη δυνατότητα άσκησης πολιτικής και μετατρέπει κράτη και εκπαιδευτικά συστήματα σε απλούς πελάτες.
Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλουν να επενδύσουν συστηματικά όχι μόνο σε ανοιχτό λογισμικό, αλλά και σε ανοιχτό υλισμικό και δημόσιες υπολογιστικές υποδομές. Αυτό σημαίνει πανευρωπαϊκά νέφη, ανοιχτά μοντέλα ΤΝ, καθώς και προγράμματα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών που βασίζονται σε διαφανή εργαλεία. Μια τέτοια στρατηγική ενισχύει την ανθεκτικότητα, προάγει τη διαλειτουργικότητα και διασφαλίζει ότι οι παιδαγωγικές επιλογές δεν υπαγορεύονται από εμπορικούς όρους χρήσης.
Εκπαίδευση ως δημόσιο αγαθό στην εποχή της ΤΝ
Το ανοιχτό λογισμικό στην εκπαίδευση δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι πρακτική προϋπόθεση για ισότιμη πρόσβαση στη γνώση, για ανάπτυξη κριτικής σκέψης γύρω από την τεχνολογία και για ουσιαστική συμμετοχή των μαθητών στη διαμόρφωση του ψηφιακού τους μέλλοντος. Σε συνδυασμό με ανοιχτά εκπαιδευτικά δεδομένα και τοπικά εκπαιδευμένα μοντέλα ΤΝ, μπορεί να μετατρέψει τα σχολεία σε εργαστήρια καινοτομίας, αντί για βιτρίνες εισαγόμενων λύσεων.
Η επιλογή είναι, είτε θα συνεχίσουμε να εξάγουμε πόρους, δεδομένα και δυνατότητες, είτε θα επενδύσουμε συλλογικά σε μια ανοιχτή, ευρωπαϊκή και ανθρωποκεντρική τεχνολογική υποδομή. Για την εκπαίδευση, για την οικονομία και για τη δημοκρατία, η δεύτερη επιλογή είναι όχι μόνο εφικτή, αλλά αναγκαία.
Πηγές άρθρου:
Empowering Learners for the Age of AI: An AI Literacy Framework for Primary and Secondary Education (Review Draft, May 2025). Πλαίσιο γραμματισμού στην ΤΝ από Ευρωπαϊκή Επιτροπή και OECD, με έμφαση στη γνώση, τις δεξιότητες και τις στάσεις μαθητών και εκπαιδευτικών: https://ailiteracyframework.org/wp-content/uploads/2025/05/AILitFramework_ReviewDraft.pdf
Οικοσύστημα εργαλείων ανοιχτού λογισμικού για την εκπαίδευση (mathe.ellak.gr). Πρακτικοί οδηγοί και εκπαιδευτικά σενάρια βασισμένα σε ανοιχτές τεχνολογίες: https://mathe.ellak.gr/
Ψηφιακή Εκπαίδευση και Ανοιχτό Λογισμικό (edu.ellak.gr). Άρθρα και καλές πρακτικές για την ενσωμάτωση ανοιχτών λύσεων στην ελληνική εκπαίδευση: https://edu.ellak.gr/
Από το MX Linux και το EndeavourOS μέχρι τις νέες εκδόσεις GNOME, Plasma και COSMIC, το ξεκίνημα του 2026 δείχνει ότι το Linux desktop δεν πειραματίζεται πια — ωριμάζει. Με σταθερότητα, polish και πιο καθαρή εμπειρία χρήσης, το οικοσύστημα περνά σε μια πιο ισορροπημένη εποχή.
Νέες εκδόσεις διανομών, ενημερώσεις περιβαλλόντων εργασίας και βελτιώσεις σε βασικές εφαρμογές δείχνουν ότι το Linux το 2026 δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει — προσπαθεί να λειτουργεί καλύτερα. Και το καταφέρνει.
Η “Κυριαρχία” του Debian 13
Ένα από τα πιο εμφανή μοτίβα του τελευταίου μήνα είναι η σταδιακή υιοθέτηση του Debian 13 ως βάσης από όλο και περισσότερες διανομές.
MX Linux 25.1
Το MX Linux 25.1 βασίζεται πλέον στο Debian 13.3 και συνεχίζει να απευθύνεται σε χρήστες που θέλουν σταθερότητα χωρίς περιττή πολυπλοκότητα. Η ομάδα επικεντρώθηκε σε μικρές βελτιώσεις, καλύτερη ενσωμάτωση εργαλείων και πιο ομαλή εμπειρία εγκατάστασης.
Δεν αλλάζει δραματικά — γίνεται απλώς πιο “καθαρό”.
EndeavourOS (Neo build)
Το EndeavourOS συνεχίζει την πορεία του ως πιο φιλική εκδοχή του Arch Linux. Η νέα του έκδοση έρχεται με Linux 6.18/6.19 και ενημερωμένο KDE Plasma 6.x, προσφέροντας rolling εμπειρία με λιγότερο “χειροκίνητο” setup.
Για χρήστες που θέλουν φρέσκα πακέτα αλλά όχι πλήρες Arch installation από το μηδέν, παραμένει μια ιδιαίτερα ισορροπημένη επιλογή.
CachyOS – Focus στην Απόδοση
Το CachyOS συνεχίζει να επενδύει σε performance tweaks. Με optimized kernels και προσαρμοσμένες ρυθμίσεις, απευθύνεται κυρίως σε power users που θέλουν κάθε διαθέσιμο frame ή millisecond απόδοσης.
Δεν είναι για όλους — αλλά δείχνει πόσο ώριμο είναι το οικοσύστημα ώστε να υποστηρίζει εξειδικευμένες προσεγγίσεις.
Parrot OS 7.1 & Tails 7.4.x
Στον χώρο της ασφάλειας, οι ενημερώσεις του Parrot OS 7.1 και του Tails 7.4.x εστιάζουν σε διορθώσεις και patches.
Δεν πρόκειται για “μεγάλες” αλλαγές, αλλά για διατήρηση αξιοπιστίας — κάτι κρίσιμο για διανομές που χρησιμοποιούνται σε security και privacy περιβάλλοντα.
Desktop Environments: Λιγότερο Δράμα, Περισσότερο Polish
Αν το 2023 και το 2024 ήταν χρόνια μεγάλων αλλαγών (μετάβαση στο Wayland, Plasma 6, redesigns), το 2026 φαίνεται πιο ήρεμο.
GNOME – Σταθερή Εξέλιξη
Οι πρόσφατες maintenance εκδόσεις του GNOME επικεντρώνονται σε:
Διορθώσεις σφαλμάτων
Καλύτερη διαχείριση μνήμης
Βελτιώσεις Wayland
Μικρές αισθητικές βελτιώσεις
Το GNOME δεν αλλάζει φιλοσοφία. Απλώς γίνεται πιο γρήγορο και πιο σταθερό.
Για τον μέσο χρήστη, αυτό σημαίνει λιγότερα glitches και πιο ομαλή εμπειρία.
KDE Plasma 6 – Ώριμο και Ισορροπημένο
Το KDE Plasma 6 έχει πλέον ξεπεράσει την αρχική περίοδο προσαρμογής. Οι πρόσφατες point releases φέρνουν:
Σταθερότερο Wayland session
Βελτιώσεις σε multi-monitor setups
Καλύτερη ενεργειακή διαχείριση
Το Plasma παραμένει το πιο παραμετροποιήσιμο desktop, αλλά πλέον χωρίς τα παλιά “σπασίματα” που συνόδευαν μεγάλες μεταβάσεις.
COSMIC Desktop – Η Εναλλακτική Πρόταση
Το COSMIC, το desktop της System76, συνεχίζει να εξελίσσεται σταθερά. Με νέες βελτιώσεις στον file manager και στο clipboard, δείχνει ότι χτίζει βήμα-βήμα μια διαφορετική προσέγγιση.
Δεν προσπαθεί να αντιγράψει GNOME ή Plasma. Προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι πιο λιτό, πιο οργανωμένο.
Ακόμη δεν είναι mainstream — αλλά είναι ενδιαφέρον.
Wayland: Πλέον η Κανονικότητα
Το Wayland δεν είναι πια “πειραματικό”. Στις περισσότερες μεγάλες διανομές είναι πλέον default επιλογή.
Οι πρόσφατες ενημερώσεις του δείχνουν:
Καλύτερη συμβατότητα εφαρμογών
Λιγότερα προβλήματα με screen sharing
Πιο ομαλή εμπειρία σε laptops
Για τον τελικό χρήστη, η μετάβαση είναι σχεδόν αόρατη. Και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία.
Εφαρμογές & Οικοσύστημα
Steam Client για Linux
Οι πρόσφατες ενημερώσεις του Steam βελτιώνουν τη σταθερότητα και τη συμβατότητα με Proton.
Το Linux gaming δεν είναι πια “πειραματικό”. Είναι καθημερινή πραγματικότητα για όλο και περισσότερους χρήστες.
Firefox Packaging & Διανομές
Συνεχίζεται η συζήτηση γύρω από RPM, Flatpak και άλλες μορφές διανομής πακέτων.
Το θετικό; Οι χρήστες έχουν επιλογές.
Το αρνητικό; Μερικές φορές η πολυμορφία δημιουργεί σύγχυση.
Η Μεγάλη Εικόνα
Το Linux desktop στις αρχές του 2026 δεν κυνηγά εντυπωσιασμούς.
Δεν έχουμε θεαματικά redesigns. Δεν έχουμε ριζικές αλλαγές φιλοσοφίας.
Έχουμε:
Σταθερότητα
Καθαρότερο user experience
Λιγότερα bugs
Πιο ώριμο Wayland
Συνεχή adoption του Debian 13
Η περίοδος “αναστάτωσης” φαίνεται να έχει τελειώσει. Μπαίνουμε σε φάση εξομάλυνσης.
Συμπέρασμα
Το Linux desktop ωριμάζει. Οι διανομές βελτιώνονται χωρίς να αλλάζουν ριζικά. Τα περιβάλλοντα εργασίας σταθεροποιούνται. Οι χρήστες αποκτούν επιλογές χωρίς να θυσιάζουν αξιοπιστία.
Το 2026 ξεκινά ήσυχα — αλλά σταθερά. Και ίσως αυτή να είναι η πιο καλή είδηση από όλες.
Η ενίσχυση της διαλειτουργικότητας στις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες αποτελεί βασικό πυλώνα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ευρώπης. Σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση της Κοινότητας Διαλειτουργικής Ευρώπης (Interoperable Europe Community Talk), με επίκεντρο τις «Λύσεις Διαλειτουργικής Ευρώπης» και τον ρόλο τους στη δημιουργία πιο αποτελεσματικών, επαναχρησιμοποιήσιμων και διασυνοριακών ψηφιακών υπηρεσιών.
Τι είναι οι Λύσεις Διαλειτουργικής Ευρώπης
Οι Λύσεις Διαλειτουργικής Ευρώπης αποτελούν προτεινόμενα εργαλεία και προδιαγραφές που εγκρίνονται από το Συμβούλιο Διαλειτουργικής Ευρώπης (Interoperable Europe Board). Σχεδιάζονται ώστε να είναι ιδιαίτερα επαναχρησιμοποιήσιμες και να ανταποκρίνονται στις στρατηγικές ανάγκες και προτεραιότητες για την ανάπτυξη καλύτερων ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η δυνητική επαναχρησιμοποίησή τους δεν είναι απλώς επιθυμητή, αλλά αποτελεί υποχρεωτικό στοιχείο σε κάθε αξιολόγηση διαλειτουργικότητας, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία τους στον σχεδιασμό νέων ψηφιακών λύσεων.
Οι πρώτες λύσεις που έλαβαν την επίσημη σήμανση
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης παρουσιάστηκαν οι δύο πρώτες λύσεις που έλαβαν επίσημα τη σήμανση:
DCAT Application Profile for data portals in Europe (DCAT-AP): Πρόκειται για μια προδιαγραφή μεταδεδομένων που επιτρέπει την ομοιόμορφη περιγραφή, ανακάλυψη και επαναχρησιμοποίηση συνόλων δεδομένων και υπηρεσιών δεδομένων στα ευρωπαϊκά portals. Ενισχύει τη σημασιολογική διαλειτουργικότητα και υποστηρίζει ένα επεκτάσιμο οικοσύστημα εθνικών και τομεακών προφίλ.
Core Vocabularies: Επαναχρησιμοποιήσιμα και επεκτάσιμα μοντέλα δεδομένων για βασικές οντότητες της δημόσιας διοίκησης, όπως πρόσωπα, επιχειρήσεις, δημόσιες υπηρεσίες και γεγονότα. Παρέχουν κοινή σημασιολογική βάση και διευκολύνουν την ανταλλαγή δεδομένων και τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ΕΕ.
Στόχοι και περιεχόμενο της συνάντησης
Η διαδικτυακή εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2026, σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας σειράς «Community Talks» με στόχο την ανταλλαγή γνώσεων, τη συνεργασία μεταξύ ειδικών και την ενίσχυση του διαλόγου γύρω από τη διαλειτουργικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε:
εισαγωγή και παρουσίαση του πλαισίου,
ανάλυση της σημασίας των Λύσεων Διαλειτουργικής Ευρώπης,
παρουσίαση των δύο πρώτων επισημασμένων λύσεων,
διαδραστική συζήτηση και ερωτήσεις,
επόμενα βήματα και μελλοντικές δράσεις
Ο ρόλος της Κοινότητας
Η Κοινότητα Διαλειτουργικής Ευρώπης παρουσιάστηκε ως βασικός πυλώνας διακυβέρνησης, που λειτουργεί βάσει του Κανονισμού για τη Διαλειτουργική Ευρώπη (Interoperable Europe Act). Υποστηρίζει το Συμβούλιο με τεχνογνωσία, συνεργασία και ενεργή συμμετοχή τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο.
Κατά τη συζήτηση, οι συμμετέχοντες έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για:
πρακτικές πτυχές υλοποίησης,
αξιολογήσεις διαλειτουργικότητας,
δράσεις ενίσχυσης ικανοτήτων (capacity building),
μελλοντικές ευκαιρίες συνεργασίας.
Η πρώτη αυτή συνάντηση ανέδειξε τη σημασία της τυποποίησης, της επαναχρησιμοποίησης λύσεων και της συνεργασίας μεταξύ κρατών-μελών για τη δημιουργία ενός πραγματικά διασυνδεδεμένου ψηφιακού δημόσιου τομέα. Οι Λύσεις Διαλειτουργικής Ευρώπης, όπως το DCAT-AP και τα Core Vocabularies, αποτελούν θεμέλια εργαλεία για τη βελτίωση της ανταλλαγής δεδομένων και την παροχή καλύτερων υπηρεσιών προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.
Η συνέχιση των Community Talks και των σχετικών δράσεων αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία και τη διάχυση γνώσης, συμβάλλοντας σε μια πιο συνεκτική και διαλειτουργική ψηφιακή Ευρώπη.
Στην εποχή του Netflix, του Spotify και του Amazon, η πρόσβαση στον πολιτισμό δεν περνά πια από την κατοχή αλλά από τη συνδρομή. Δεν αγοράζουμε ταινίες, μουσική ή βιβλία — τα «νοικιάζουμε». Και αυτή η φαινομενικά βολική αλλαγή έχει βαθιές συνέπειες για τα δικαιώματά μας ως καταναλωτές, για την πολιτιστική πρόσβαση και τελικά για την ίδια την έννοια της ιδιοκτησίας.
Όλο και συχνότερα, τα πνευματικά έργα διατίθενται αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε την επιλογή να τα αγοράσουμε πραγματικά. Αντί γι’ αυτό, δεσμευόμαστε από άδειες χρήσης, όρους και προϋποθέσεις που μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή. Επιπλέον, επειδή το περιεχόμενο είναι ψηφιακό, ακόμη και απλές πράξεις — όπως η μεταφορά ενός αρχείου σε άλλη συσκευή, ο δανεισμός ή η διατήρησή του για προσωπική χρήση — προϋποθέτουν αντιγραφή, κάτι που το ισχύον δίκαιο συχνά θεωρεί παραβίαση.
Από την ιδιοκτησία στην άδεια χρήσης
Παραδοσιακά, το δίκαιο των πνευματικών δικαιωμάτων αναγνώριζε την αρχή της «πρώτης πώλησης»: όταν αγοράζεις ένα έργο, μπορείς να το μεταπωλήσεις, να το δανείσεις, να το δωρίσεις ή απλώς να το κρατήσεις για πάντα. Αυτή η αρχή στήριξε τις αγορές μεταχειρισμένων, τις βιβλιοθήκες και την ελεύθερη κυκλοφορία του πολιτισμού.
Ωστόσο, η νομολογία έχει περιορίσει την εφαρμογή της αρχής μόνο στη διανομή φυσικών αντιτύπων και όχι στην αναπαραγωγή ψηφιακών αρχείων. Έτσι, ακόμη και αν κάποιος απλώς μεταφέρει ένα ψηφιακό βιβλίο από μία συσκευή σε άλλη και το διαγράψει από την πρώτη, δεν προστατεύεται νομικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι χρήστες δεν κατέχουν τίποτα ουσιαστικά — απλώς «νοικιάζουν» πρόσβαση.
Πολιτισμός υπό τον έλεγχο των πλατφορμών
Η συνέπεια είναι ότι η πρόσβασή μας στον πολιτισμό εξαρτάται από τις διαθέσεις μεγάλων εταιρειών. Μια αγαπημένη σειρά μπορεί να εξαφανιστεί από μια πλατφόρμα ή να μεταφερθεί σε άλλη. Μια ταινία μπορεί να αντικατασταθεί από κακής ποιότητας επανέκδοση. Ένα παιχνίδι μπορεί να πάψει να λειτουργεί, ακόμη κι αν το «αγοράσαμε».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η περίπτωση της Ubisoft, η οποία αφαίρεσε την πρόσβαση στο παιχνίδι The Crew, καθιστώντας το μη λειτουργικό για όσους το είχαν πληρώσει χρόνια πριν. Τέτοια περιστατικά αναδεικνύουν μια δυσάρεστη πραγματικότητα: οι καταναλωτές δεν είναι ιδιοκτήτες, αλλά προσωρινοί ενοικιαστές.
Κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις
Η μετάβαση αυτή δεν πλήττει μόνο τα ατομικά δικαιώματα. Υπονομεύει και τη συλλογική πολιτιστική ζωή. Οι βιβλιοθήκες, τα ανταλλακτικά παζάρια, η μεταπώληση και η διατήρηση παλιών έργων — όλα όσα έκαναν τον πολιτισμό πιο προσιτό — δυσκολεύονται ή καθίστανται αδύνατα στον ψηφιακό κόσμο.
Παράλληλα, η «φθηνή» συνδρομή συνοδεύεται από ανασφάλεια: πληρώνεις διαρκώς, αλλά δεν σου μένει τίποτα. Αν σταματήσεις να πληρώνεις, χάνεις τα πάντα.
Χρειάζεται νομική μεταρρύθμιση
Ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ έχουν αρχίσει να αντιδρούν, απαιτώντας από τις εταιρείες να δηλώνουν καθαρά ότι μια «αγορά» είναι στην πραγματικότητα ανακλητή άδεια. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι χρειάζεται ευρύτερη μεταρρύθμιση της νομοθεσίας ώστε η αρχή της πρώτης πώλησης να προσαρμοστεί στην ψηφιακή εποχή.
Μια τέτοια αλλαγή δεν θα ωφελούσε μόνο τους καταναλωτές. Θα ενίσχυε τη διατήρηση του πολιτισμού, τη δευτερογενή αγορά, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία — επαναφέροντας μια στοιχειώδη ισορροπία ανάμεσα στους δημιουργούς, τις εταιρείες και το κοινό.
Συμπέρασμα
Η τεχνολογία μάς υποσχέθηκε απεριόριστη πρόσβαση στη γνώση και την ψυχαγωγία. Αντί γι’ αυτό, βρεθήκαμε σε ένα καθεστώς διαρκούς ενοικίασης, όπου τίποτα δεν μας ανήκει πραγματικά. Αν θέλουμε έναν ψηφιακό κόσμο που να υπηρετεί τους ανθρώπους και όχι μόνο τις πλατφόρμες, πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει ιδιοκτησία στην εποχή των αρχείων και των συνδρομών.
Η κατοχή δεν είναι πολυτέλεια· είναι θεμέλιο της πολιτιστικής ελευθερίας.
Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2026 πραγματοποιούνται από τις 6 έως τις 22 Φεβρουαρίου 2026 στη Βόρεια Ιταλία, προσελκύοντας το παγκόσμιο ενδιαφέρον στην περιοχή των Άλπεων. Οι αγώνες φιλοξενούνται σε διάφορες πόλεις, όπως το Μιλάνο και η Cortina d’Ampezzo, και συγκεντρώνουν αθλητές από όλο τον κόσμο σε αθλήματα όπως το σκι, το χόκεϊ επί πάγου και ... Read more
Στα προηγούμενα άρθρα μας, αναλύσαμε γιατί η μέθοδος DCA είναι το «ιερό δισκοπότηρο» για τον μέσο επενδυτή, είδαμε πώς να φτιάχνουμε δικούς μας δείκτες στο TradingView και πώς να αυτοματοποιούμε τις αγορές μας στο Bitcoin. Σήμερα, κάνουμε το μεγάλο άλμα. Θα μιλήσουμε για το DCAi. Ξέχνα το «τυφλό» DCA όπου αγοράζεις απλά κάθε πρώτη του… Read More DCAi: Πώς το ανοιχτού κώδικα Ai βελτιώνει τον τρόπο που κάνουμε DCA
Σε μια περίοδο όπου η ψηφιακή κυριαρχία, η ανταγωνιστικότητα και η κυβερνοασφάλεια αποτελούν κορυφαίες προτεραιότητες για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ανοιχτό Λογισμικό (Open Source) αναδεικνύεται σε στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης και αυτονομίας. Η νέα στρατηγική για τα Ανοιχτά Ψηφιακά Οικοσυστήματα έρχεται ως συνέχεια της προηγούμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής για το Open Source και στοχεύει στη συστηματική αξιοποίηση των δυνατοτήτων του οικοσυστήματος ελεύθερου και ανοιχτού λογισμικού.
Η Ευρώπη ως παγκόσμιος ηγέτης στο Open Source
Η Ευρώπη βρίσκεται σε μοναδική θέση: διαθέτει τη μεγαλύτερη κοινότητα προγραμματιστών που συνεισφέρουν σε έργα ανοιχτού λογισμικού παγκοσμίως. Με άλλα λόγια, η ήπειρος φιλοξενεί ένα «κρυφό Silicon Valley», το οποίο τροφοδοτεί την καινοτομία μέσα από συνεργατικά, ανοιχτά μοντέλα ανάπτυξης.
Αυτό το ανθρώπινο κεφάλαιο, σε συνδυασμό με ένα ήδη ανεπτυγμένο εμπορικό οικοσύστημα Open Source, δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες για τεχνολογική ανεξαρτησία, μείωση εξάρτησης από μεγάλους παρόχους και ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Χρηματοδότηση έργων Ανοιχτού Λογισμικού
Μία από τις βασικότερες προτάσεις αφορά τη συνέχιση και ενίσχυση της δημόσιας χρηματοδότησης. Προγράμματα όπως το Next Generation Internet έχουν ήδη στηρίξει σημαντικά έργα (π.χ. Mastodon, KDE, Gnome, Nextcloud, LibreOffice), τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως από πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες.
Προτείνεται η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Κυρίαρχης Τεχνολογίας (EU Sovereign Tech Fund), το οποίο θα:
στηρίζει κρίσιμα έργα υποδομής,
χρηματοδοτεί νεοφυείς καινοτομίες,
καλύπτει στρατηγικές ανάγκες της ΕΕ,
υποστηρίζει ειδικές λειτουργίες που ζητούν δημόσιες διοικήσεις.
Παράλληλα, προτείνονται μηχανισμοί πιστοποίησης (Open Source Attestations) που θα διευκολύνουν τη συμμόρφωση με κανονισμούς κυβερνοασφάλειας και θα δημιουργούν βιώσιμες πηγές χρηματοδότησης για τα έργα.
Στήριξη επιχειρήσεων Open Source
Το Ανοιχτό Λογισμικό δεν είναι μόνο κοινότητες εθελοντών· είναι και επιχειρηματικότητα. Πολλά έργα έχουν ωριμάσει αρκετά ώστε να ανταγωνίζονται επάξια ιδιοκτησιακές λύσεις.
επιχορηγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για προγραμματιστές που θέλουν να δημιουργήσουν επιχειρήσεις,
φορολογικά κίνητρα για έρευνα και ανάπτυξη σε Open Source,
μεταρρύθμιση των κανόνων δημόσιων προμηθειών.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το τελευταίο σημείο: η ΕΕ δαπανά περίπου 125 δισ. ευρώ ετησίως σε λύσεις ΤΠΕ, όμως πολύ μικρό ποσοστό κατευθύνεται σε Open Source λόγω διοικητικών εμποδίων. Η ένταξη κριτηρίων όπως διαλειτουργικότητα, διαφάνεια, κυριαρχία δεδομένων και ευελιξία μπορεί να δώσει στις ανοιχτές λύσεις ίσες ευκαιρίες ανταγωνισμού.
Γνώση και κουλτούρα Open Source στη δημόσια διοίκηση
Παρά την τεχνολογική ωριμότητα, το βασικό εμπόδιο δεν είναι τεχνικό αλλά κοινωνικό και οργανωτικό. Πολλές δημόσιες υπηρεσίες διστάζουν να υιοθετήσουν Open Source λόγω έλλειψης γνώσης ή εμπειρίας.
Η ΕΕ μπορεί να συμβάλει:
ενισχύοντας την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ κρατών-μελών,
δημιουργώντας ομάδες εμπειρογνωμόνων Open Source για την υποστήριξη της χάραξης πολιτικής,
παρέχοντας εκπαίδευση και καθοδήγηση.
Ψηφιακή κυριαρχία χωρίς απομόνωση
Ένα κρίσιμο μήνυμα είναι ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν σημαίνει απομονωτισμό. Το Open Source βασίζεται στην παγκόσμια συνεργασία. Η δύναμή του προέρχεται ακριβώς από τη διαφάνεια, τη δυνατότητα ελέγχου και τη συλλογική ανάπτυξη. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται «ευρωπαϊκό» λογισμικό με γεωγραφικούς περιορισμούς, αλλά έργα που μπορούν να συντηρούνται και να εξελίσσονται τοπικά, αξιοποιώντας παράλληλα τη διεθνή γνώση.
Το επόμενο βήμα
Η μεγάλη συμμετοχή πολιτών και φορέων στη διαβούλευση της στρατηγικής δείχνει τη σημασία του Open Source για το μέλλον της Ευρώπης. Η αξιοποίηση αυτής της δυναμικής μπορεί να οδηγήσει σε:
οικονομική ανάπτυξη,
ενίσχυση της καινοτομίας,
δημιουργία θέσεων εργασίας,
ισχυρότερη κυβερνοασφάλεια,
πραγματική ψηφιακή αυτονομία.
Το Ανοιχτό Λογισμικό δεν είναι απλώς τεχνολογική επιλογή· είναι στρατηγική επένδυση στο μέλλον της Ευρώπης.
Όποια κι αν είναι η άποψή σας για τις υποσχέσεις ή τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, γίνεται ολοένα και πιο αδύνατο να αγνοήσουμε ότι αυτά τα εργαλεία μαστίζονται από προφανή κενά ασφαλείας. Από την έκθεση δεδομένων χρηστών έως τη διευκόλυνση επιθέσεων, από την υπονόμευση της ακεραιότητας της πληροφορίας έως τη δημιουργία ευπαθειών στην αλυσίδα εφοδιασμού, τα εργαλεία AI στηρίζονται και ταυτόχρονα υπονομεύονται από αμφίβολες πρακτικές ασφαλείας. Αυτό έχει σοβαρές επιπτώσεις για την εμπιστευτικότητα των δεδομένων μας, για την ακεραιότητα της πληροφορίας και για την πρόσβαση και διαθεσιμότητα των συστημάτων — όλα προβλήματα που μια προσέγγιση σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορεί να βοηθήσει να επιλύσει.
Γιατί πρέπει να μιλήσουμε για το AI και την ψηφιακή ασφάλεια;
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι όταν σήμερα μιλάμε για «προηγμένα εργαλεία AI» όπως chatbot, γεννήτριες εικόνων και «AI agents», αυτό που πραγματικά εννοούμε είναι συστήματα που βασίζονται σε «μεγάλα γλωσσικά μοντέλα» (LLMs). Τα LLMs είναι ένας τύπος μοντέλου μηχανικής μάθησης που εκπαιδεύονται σε τεράστιες ποσότητες δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων κειμένων, εικόνων και βίντεο, και μπορούν να παράγουν περιεχόμενο ως απόκριση σε προτροπές και να εκτελούν σύνθετες εργασίες με ποικίλο βαθμό αξιοπιστίας.
Για να αναλύσουμε τους συγκεκριμένους κινδύνους ασφαλείας που συνδέονται με τα LLMs, είναι χρήσιμο να χρησιμοποιήσουμε την τριάδα εμπιστευτικότητας-ακεραιότητας-διαθεσιμότητας (CIA triad), ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο μοντέλο που καθοδηγεί τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί διαχειρίζονται την ασφάλεια δεδομένων. Όταν εφαρμόζεται στα LLMs, αυτό το πλαίσιο μας βοηθά να κατανοήσουμε τους κινδύνους ασφαλείας και να δείξουμε γιατί οι διασφαλίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι απαραίτητες για την μείωση αυτών των κινδύνων. Για παράδειγμα, τι συμβαίνει με την εμπιστευτικότητα των δεδομένων που εισάγετε σε ένα chatbot όταν συμβαίνει παραβίαση δεδομένων; Αλλά επίσης μας επιτρέπει να εξετάσουμε πώς τα LLMs θέτουν σε κίνδυνο την ψηφιακή ασφάλεια σε ευρύτερο και συστημικό επίπεδο.
Πώς μπορεί το AI να υπονομεύσει την εμπιστευτικότητα;
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας (NIST) των ΗΠΑ, η εμπιστευτικότητα σημαίνει τη «διατήρηση εξουσιοδοτημένων περιορισμών στην πρόσβαση και αποκάλυψη πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων μέσων προστασίας της προσωπικής ιδιωτικότητας και των ιδιόκτητων πληροφοριών». Με άλλα λόγια, κανένας μη εξουσιοδοτημένος δεν θα πρέπει να μπορεί να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες σας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό δεδομένου του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν εργαλεία βασισμένα σε LLM για τα πάντα, από θεραπεία και ιατρικές συμβουλές έως συντροφικότητα, ενώ επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και ΜΚΟ ενσωματώνουν αυτά τα εργαλεία σε ροές εργασίας που διαχειρίζονται ευαίσθητα δεδομένα.
Τα κενά ασφαλείας που μαστίζουν τα εργαλεία βασισμένα σε LLM είναι συχνά αρκετά βασικά. Για παράδειγμα, ενώ καθιερωμένες εταιρείες όπως η Microsoft και η Google προσφέρουν έλεγχο ταυτότητας πολλαπλών παραγόντων (MFA), πολλές δημοφιλείς εφαρμογές AI έχουν περιορισμένη προστασία λογαριασμού, που σημαίνει ότι οι λογαριασμοί μπορούν να παραβιαστούν εύκολα από επιτιθέμενους. Οι παραβιάσεις δεδομένων, είτε τυχαίες είτε εσκεμμένες, είναι επίσης συχνό φαινόμενο. Τον Ιανουάριο του 2025, η Wiz Research αποκάλυψε μια δημόσια προσβάσιμη βάση δεδομένων που ανήκε στην κινεζική εταιρεία DeepSeek, η οποία περιείχε ιστορικό συνομιλιών, μυστικά κλειδιά, λεπτομέρειες backend και άλλες άκρως ευαίσθητες πληροφορίες. Και μόλις τρεις μήνες πριν, ένας επιτιθέμενος χρησιμοποίησε έναν πάροχο analytics τρίτων για να παραβιάσει την OpenAI, διαρρέοντας προσωπικές πληροφορίες όπως ονόματα, διευθύνσεις email, δεδομένα τοποθεσίας, λειτουργικό σύστημα και πληροφορίες περιηγητή.
Ακόμα και εργαλεία που υπόσχονται να ενισχύσουν την ασφάλεια μπορεί στην πραγματικότητα να την υπονομεύουν. Ερευνητές ασφαλείας στην Koi ανακάλυψαν πρόσφατα πώς αρκετές επεκτάσεις VPN περιηγητή της Urban Cyber Security Inc., πολλές από τις οποίες υπόσχονταν «προστασία AI» για ευαίσθητα δεδομένα, στην πραγματικότητα συλλέγονταν δεδομένα για όλες τις προτροπές που εισάγονταν σε LLMs, τις απαντήσεις που λαμβάνονταν, καθώς και χρονικές σημάνσεις, μεταδεδομένα και πληροφορίες για τα εργαλεία AI που χρησιμοποιούσαν οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι. Σύμφωνα με την Koi, η Urban Cyber Security Inc. στη συνέχεια μοιραζόταν αυτές τις πληροφορίες με μεσίτες δεδομένων (data brokers).
Ποιοι είναι οι ευρύτεροι κίνδυνοι για την ιδιωτικότητα που σχετίζονται με το AI;
Ένας από τους κύριους παράγοντες κινδύνου είναι ότι η κρυπτογράφηση άκρου-σε-άκρο (E2EE) δεν αποτελεί πρότυπο, ούτε καν διαθέσιμη λειτουργία, για chatbots όπως το ChatGPT ή το Gemini. Η E2EE είναι θεμελιώδης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικότητας. Πέρα από το πρόβλημα της μη κρυπτογράφησης των ιστορικών συνομιλιών, οι AI agents σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος ή εφαρμογής υπονομεύουν την υπόσχεση ασφάλειας της E2EE.
Τον Απρίλιο του 2024, η Meta λάνσαρε το Meta AI chatbot στο WhatsApp, το οποίο χρησιμοποιεί E2EE, και δεν υπάρχει επιλογή αφαίρεσής του. Αυτό σημαίνει ότι, κατόπιν αιτήματος άλλου χρήστη και χωρίς τη συναίνεσή σας, το Meta AI μπορεί να προσπελάσει και να συνοψίσει μηνύματα μεταξύ εσάς και αυτού του χρήστη, με τις περιλήψεις να περνούν από τους διακομιστές της Meta. Όπως εξηγεί το Electronic Frontier Foundation, όταν το άτομο με το οποίο συνομιλείτε ρωτήσει το Meta AI, αυτό το μέρος της συνομιλίας δεν είναι κρυπτογραφημένο άκρου-σε-άκρο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκπαίδευση AI. Αυτό αποτελεί μεγάλο βήμα προς τη λάθος κατεύθυνση. Το Meta AI αφαιρεί την προσδοκία ιδιωτικότητας ως προεπιλογή.
Το WhatsApp ισχυρίζεται ότι αν δεν θέλετε το Meta AI να συνοψίζει τις συνομιλίες σας, αρκεί να ενεργοποιήσετε τη λειτουργία advanced chat privacy. Όμως η μεταφορά της ευθύνης στα άτομα δεν αρκεί, ειδικά επειδή αυτή η λειτουργία πρέπει να ενεργοποιηθεί χειροκίνητα για κάθε μεμονωμένη συνομιλία. Η ενσωμάτωση του Meta AI ως προεπιλογή, αραιώνοντας τις υποσχέσεις ιδιωτικότητας και ασφάλειας του WhatsApp, είναι μέρος μιας ευρύτερης τάσης επιβολής εργαλείων AI στους χρήστες με ή χωρίς τη συναίνεσή τους.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι των AI (διπλών) agents;
Παράλληλα με την ενσωμάτωση νέων λειτουργιών AI σε υπάρχουσες εφαρμογές, το λογισμικό «agentic AI» που λειτουργεί σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος δημιουργεί επίσης νέους κινδύνους. Οι ενθουσιώδεις της τεχνητής νοημοσύνης εξυμνούν την ευρεία υιοθέτηση AI agents ικανών να εκτελούν εντολές για λογαριασμό μας, είτε κλείνοντας πτήσεις, είτε στέλνοντας μηνύματα σε πιθανούς ερωτικούς συντρόφους, είτε παίζοντας στο χρηματιστήριο.
Μέχρι σήμερα, τα μέτρα ασφαλείας που έχουν εφαρμοστεί για τα εργαλεία βασισμένα σε LLM δεν έχουν συμβαδίσει με τους αυξανόμενους κινδύνους. Στην απάντησή της στους New York Times, η OpenAI ανέφερε ότι εργάζεται πάνω σε «κρυπτογράφηση στην πλευρά του πελάτη για τα μηνύματά σας στο ChatGPT» — όμως ακόμα και εδώ, η εταιρεία υπαινίσσεται την ανάπτυξη «πλήρως αυτοματοποιημένων συστημάτων ανίχνευσης ζητημάτων ασφαλείας», κάτι που μοιάζει πολύ με σάρωση στην πλευρά του πελάτη (CSS). Η CSS, που περιλαμβάνει τη σάρωση περιεχομένου στη συσκευή του ατόμου πριν αποσταλεί μέσω κρυπτογραφημένης πλατφόρμας μηνυμάτων, είναι μια λύση χαμένη-χαμένη που υπονομεύει την κρυπτογράφηση, αυξάνει τον κίνδυνο επίθεσης και ανοίγει την πόρτα σε διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής.
Αντίθετα, η κοινότητα ανοιχτού κώδικα έχει κάνει θετικά βήματα στην προτεραιότητα της εμπιστευτικότητας. Το MapleAI της OpenSecret υποστηρίζει κρυπτογραφημένο AI chatbot πολλαπλών συσκευών με E2EE, ενώ ο Moxie Marlinspike, συν-δημιουργός του πρωτοκόλλου E2EE του Signal, λάνσαρε το «Confer», έναν AI assistant ανοιχτού κώδικα που προστατεύει όλες τις προτροπές χρηστών, τις απαντήσεις και τα σχετικά δεδομένα. Όμως προς το παρόν τουλάχιστον, τέτοιες λύσεις που σέβονται τα δικαιώματα παραμένουν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.
Η ανεξέλεγκτη υιοθέτηση AI σε συνδυασμό με απογοητευτικά χαλαρές πρακτικές ασφαλείας απαιτεί επείγουσα δράση. Τα ζητήματα ασφαλείας που συνδέονται με προηγμένα εργαλεία AI είναι συνέπειες της σκόπιμης προτεραιότητας του κέρδους και του ανταγωνισμού έναντι της ασφάλειας των κοινοτήτων που βρίσκονται σε κίνδυνο, και δεν θα επιλυθούν από μόνα τους. Αν και θα θέλαμε να δούμε τις εταιρείες να αυτοδιορθώνονται, οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να διστάζουν να απαιτήσουν από αυτές τις εταιρείες να δώσουν προτεραιότητα στην ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ειδικά όταν δημόσιο χρήμα δαπανάται για την προμήθεια και ανάπτυξη εργαλείων AI «δημοσίου συμφέροντος». Στο μεταξύ, μπορούμε όλοι να επιλέξουμε να υποστηρίξουμε ανοιχτές, υπεύθυνες και σεβόμενες τα δικαιώματα εναλλακτικές λύσεις όπου αυτό είναι δυνατό.
Γλώσσα, πολιτισμός και γνώση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η Wikipedia αποτελεί ίσως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα ψηφιακού κοινού αγαθού των τελευταίων δεκαετιών. Ένα εγχείρημα μη κερδοσκοπικό, αποκεντρωμένο και συνεργατικό, που βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική συνεισφορά. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου η παραγωγή κειμένου έχει αυτοματοποιηθεί σε πρωτοφανή βαθμό, η βελτίωση και η συγγραφή άρθρων για την Ελληνική Wikipedia αποκτά νέα, στρατηγική σημασία τόσο για την ελληνική γλώσσα όσο και για τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
Η Wikipedia και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης
Όπως επισημαίνει ο ιδρυτής της Wikipedia, Jimmy Wales, η εγκυκλοπαίδεια δεν ζητά από τον αναγνώστη να την εμπιστευθεί άκριτα. Αντιθέτως, θεμελιώνει την αξιοπιστία της στη διαφάνεια, στην παράθεση πηγών και στη δημόσια τεκμηρίωση κάθε διαφωνίας. Η λογική αυτή, της ανοιχτής λογοδοσίας και της συνεχούς βελτίωσης, είναι κρίσιμη σε μια περίοδο γενικευμένης κρίσης εμπιστοσύνης απέναντι στα μέσα ενημέρωσης, την πολιτική και, πλέον, στα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η συγγραφή λημμάτων στην Ελληνική Wikipedia δεν είναι απλώς πράξη διάχυσης γνώσης. Είναι συμμετοχή σε μια διαδικασία συλλογικής επιμέλειας, όπου το περιεχόμενο δεν ανήκει σε έναν συγγραφέα, αλλά στην κοινότητα και, τελικά, στην κοινωνία.
Ελληνική γλώσσα και ψηφιακή παρουσία
Η ελληνική γλώσσα αντιμετωπίζει μια διπλή πρόκληση. Από τη μία, την υποεκπροσώπηση στο ψηφιακό περιβάλλον σε σχέση με γλώσσες μεγάλης γεωπολιτικής ισχύος. Από την άλλη, τον κίνδυνο να αναπαράγεται μέσω εργαλείων ΤΝ με μεταφράσεις, με φτωχό λεξιλόγιο, συντακτικές αστοχίες και σημασιολογικές παρανοήσεις, επειδή απλώς δεν υπάρχουν επαρκή, ποιοτικά ελληνόγλωσσα δεδομένα.
Κάθε καλοδουλεμένο λήμμα στην Ελληνική Wikipedia ενισχύει το ψηφιακό αποτύπωμα της γλώσσας. Προσφέρει αξιόπιστο, τεκμηριωμένο και γλωσσικά επιμελημένο υλικό, το οποίο χρησιμοποιείται όχι μόνο από αναγνώστες, αλλά και ως εκπαιδευτικό και γλωσσικό υπόβαθρο για μελλοντικά συστήματα ΤΝ. Με απλά λόγια, ό,τι γράφεται σήμερα στη Wikipedia, διαμορφώνει τη γλώσσα που «μαθαίνουν» οι μηχανές του αύριο.
Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά με ανθρώπινο μέτρο
Η άνοδος των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων έχει αναδείξει το πρόβλημα των «παραισθήσεων»: πειστικά διατυπωμένες, αλλά ανακριβείς πληροφορίες. Ο ίδιος ο Jimmy Wales έχει περιγράψει περιστατικά όπου καλοπροαίρετοι συντάκτες εισήγαγαν ψευδείς βιβλιογραφικές αναφορές, επειδή τις παρήγαγε ένα σύστημα ΤΝ. Το ζήτημα δεν είναι η απαγόρευση της ΤΝ, αλλά η ανάθεση ευθύνης στον άνθρωπο.
Η Wikipedia προτείνει ένα διαφορετικό υπόδειγμα: η ΤΝ ως εργαλείο υποστήριξης και όχι ως αυθεντία. Μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό νεκρών συνδέσμων, στη σύνοψη μακροχρόνιων συζητήσεων ή στον εντοπισμό μονομερών πηγών, αλλά η τελική κρίση παραμένει ανθρώπινη. Αυτό το υπόδειγμα είναι εξαιρετικά επίκαιρο και για την ελληνική δημόσια σφαίρα συνολικά.
Πολιτισμός ως ζωντανή διαδικασία
Η συγγραφή στην Ελληνική Wikipedia δεν αφορά μόνο «ουδέτερα» θέματα. Αφορά την ιστορία, τη λογοτεχνία, την επιστήμη, τις τοπικές μνήμες και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του ελληνικού χώρου. Μέσα από τις σελίδες συζήτησης, τις συγκλίσεις και τις διαφωνίες, αναδεικνύεται ο πολιτισμός ως ζωντανή διαδικασία διαλόγου και όχι ως παγιωμένο αφήγημα.
Σε αντίθεση με τις εμπορικές πλατφόρμες ΤΝ, που λειτουργούν με αδιαφανείς αλγορίθμους και κλειστά δεδομένα, η Wikipedia παραμένει ανοιχτή, ελέγξιμη και επαναχρησιμοποιήσιμη. Αυτό την καθιστά κρίσιμο θεμέλιο για μια δημοκρατική ψηφιακή πολιτική γνώσης.
Γιατί έχει σημασία σήμερα
Στην εποχή όπου η πληροφορία συμπυκνώνεται σε αυτόματες περιλήψεις και «έτοιμες απαντήσεις», η ύπαρξη ενός αξιόπιστου, ανθρώπινου αποθετηρίου γνώσης είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ. Η ενεργή συμμετοχή στην Ελληνική Wikipedia δεν είναι νοσταλγία για το παρελθόν του διαδικτύου. Είναι επένδυση στο μέλλον της γλώσσας, της παιδείας και της πολιτισμικής αυτονομίας.
Όπως εύστοχα σημειώνει ο Jimmy Wales, ακόμη κι αν η συνεισφορά μας είναι μικρή, ο κόσμος γίνεται έστω και λίγο καλύτερος. Στην ελληνική περίπτωση, γίνεται και λίγο πιο ελληνόφωνος, λίγο πιο τεκμηριωμένος και λίγο πιο ανθεκτικός στην ψηφιακή ισοπέδωση.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Γιατί η Ελλάδα και η Ευρώπη οφείλουν να επενδύσουν σε ανοικτές τεχνολογικές υποδομές
Η συζήτηση για την ψηφιακή κυριαρχία έχει περάσει πλέον από το επίπεδο της διακήρυξης στο επίπεδο της αναγκαιότητας. Η εξάρτηση των ευρωπαϊκών κρατών από λίγους, πανίσχυρους τεχνολογικούς παρόχους με έδρα κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα. Είναι ζήτημα δημοκρατίας, ασφάλειας, ανθεκτικότητας και τελικά πολιτικής αυτονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το ανοιχτό λογισμικό και το ανοιχτό υλικό δεν αποτελούν ιδεολογική επιλογή, αλλά ρεαλιστική στρατηγική.
Η εμπειρία των τελευταίων δεκαπέντε ετών κατέδειξε με σαφήνεια ότι τα κλειστά, ιδιόκτητα συστήματα λειτουργούν ως «μαύρα κουτιά». Ο χρήστης, ακόμη και αν είναι κράτος, δεν έχει ουσιαστικό έλεγχο στο πώς επεξεργάζονται τα δεδομένα του, πού αποθηκεύονται και ποιες εξωτερικές παρεμβάσεις είναι τεχνικά ή νομικά εφικτές. Οι αποκαλύψεις για μαζική παρακολούθηση, αλλά και πρόσφατα περιστατικά όπου κρίσιμες δημόσιες λειτουργίες διακόπηκαν λόγω γεωπολιτικών αποφάσεων τρίτων χωρών, ανέδειξαν τα όρια του μοντέλου «ενοικιαζόμενης κυριαρχίας».
Το ανοιχτό λογισμικό απαντά σε αυτή την πρόκληση με τρεις θεμελιώδεις αρχές. Πρώτον, διαφάνεια. Ο πηγαίος κώδικας είναι ελέγξιμος, άρα η ασφάλεια δεν βασίζεται σε υποσχέσεις, αλλά σε τεχνική επαλήθευση. Δεύτερον, ελευθερία επιλογής. Οι δημόσιοι φορείς μπορούν να αλλάξουν πάροχο χωρίς να αλλάξουν τεχνολογία, αποφεύγοντας τον εγκλωβισμό σε έναν προμηθευτή. Τρίτον, ανθεκτικότητα. Οι λύσεις μπορούν να λειτουργήσουν τοπικά, σε εθνικές ή ευρωπαϊκές υποδομές, ακόμη και σε συνθήκες απομόνωσης.
Ωστόσο, η ψηφιακή κυριαρχία δεν επιτυγχάνεται με την ψευδαίσθηση της αυτάρκειας. Η Ευρώπη δεν έχει τον χρόνο ούτε τους πόρους να αναπτύξει τα πάντα από το μηδέν. Το κρίσιμο ζητούμενο, όπως αναδείχθηκε και στο EU Open Source Policy Summit 2026, είναι η ενεργή συμμετοχή και επιρροή στα παγκόσμια ψηφιακά κοινά. Τα θεμέλια του σύγχρονου Διαδικτύου, του υπολογιστικού νέφους και της τεχνητής νοημοσύνης έχουν χτιστεί πάνω σε ανοιχτά έργα. Η στρατηγική επιλογή δεν είναι η απομόνωση, αλλά η συνδιαμόρφωση.
Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας είναι καθοριστικός. Για δεκαετίες, πολλές επιχειρήσεις αντιμετώπισαν το ανοιχτό λογισμικό ως «δωρεάν πρώτη ύλη» και όχι ως επένδυση. Αντίθετα, στις ΗΠΑ και στην Κίνα, τόσο ο ιδιωτικός όσο και ο δημόσιος τομέας χρηματοδότησαν συστηματικά οικοσυστήματα ανοιχτού κώδικα, εξασφαλίζοντας τεχνολογική υπεροχή και έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας λογισμικού. Η Ευρώπη οφείλει να καλύψει αυτό το κενό, όχι μόνο με πόρους, αλλά κυρίως με ζήτηση από μεγάλους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Η δημόσια πολιτική προμηθειών αποτελεί κρίσιμο μοχλό. Όπως έχει τεκμηριωθεί και σε πρόσφατες ελληνικές παρεμβάσεις, οι προμήθειες που ευνοούν τοπικές και ευρωπαϊκές υπολογιστικές υποδομές ενισχύουν την οικονομία και μειώνουν τη διαρροή πόρων προς τρίτες χώρες. Όταν αυτό συνδυάζεται με υποχρέωση υποστήριξης των «upstream» έργων ανοιχτού λογισμικού, διασφαλίζεται η βιωσιμότητα και η ασφάλεια των λύσεων σε βάθος χρόνου. Το ζητούμενο δεν είναι η φθηνότερη προσφορά, αλλά η πιο αξιόπιστη και διατηρήσιμη λύση ανοιχτού λογισμικού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διάσταση της τυποποίησης. Η ιστορία δείχνει ότι τα ανοιχτά έργα συχνά προηγούνται των τυπικών προτύπων, λειτουργώντας ως de facto κανόνες της αγοράς. Λειτουργικά συστήματα, υποδομές νέφους και πλαίσια τεχνητής νοημοσύνης ενοποιήθηκαν γύρω από ανοικτές λύσεις πολύ πριν τυποποιηθούν θεσμικά. Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει ότι η συμμετοχή σε ανοιχτά, ουδέτερα οικοσυστήματα αποτελεί τον ταχύτερο δρόμο για εναρμόνιση και κλίμακα, χωρίς νέο εγκλωβισμό.
Η Ελλάδα, αν και μικρή αγορά, διαθέτει ανθρώπινο κεφάλαιο και εμπειρία σε έργα ανοιχτού λογισμικού στον δημόσιο τομέα. Με στοχευμένες επενδύσεις, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαστήριο ευρωπαϊκών πολιτικών, συνδέοντας την έρευνα, τις επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση. Η μετάβαση από τον ρόλο του καταναλωτή στον ρόλο του συνδιαμορφωτή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για να μη μετατραπεί η χώρα, και κατ’ επέκταση η Ευρώπη, σε ψηφιακή αποικία.
Στον πυρήνα της, η ψηφιακή κυριαρχία συνοψίζεται σε τρία ερωτήματα: είμαστε ασφαλείς, μπορούμε να λειτουργήσουμε αυτόνομα, έχουμε πραγματική επιλογή; Το ανοιχτό λογισμικό και το ανοιχτό υλικό είναι η μόνη τεχνολογική προσέγγιση που απαντά καταφατικά και στα τρία. Όχι ως θεωρία, αλλά ως δοκιμασμένη πρακτική. Το παράθυρο ευκαιρίας είναι ανοιχτό, αλλά δεν θα παραμείνει για πάντα.
Πηγές άρθρου:
Linux Foundation Europe, EU Open Source Policy Summit 2026 – How the EU can advance digital sovereignty with open source: Παρέμβαση που τεκμηριώνει γιατί το ανοιχτό λογισμικό αποτελεί τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας και αναλύει πέντε πρακτικούς άξονες για ταχεία κλιμάκωση και αποφυγή νέων εγκλωβισμών: https://linuxfoundation.eu
European Open Source Academy, Achieving Digital Sovereignty in Europe with Open Source: Αναλυτική παρουσίαση της έννοιας της ψηφιακής κυριαρχίας, των γεωπολιτικών κινδύνων και των βέλτιστων πρακτικών για βιώσιμες προμήθειες ανοιχτού λογισμικού στον δημόσιο τομέα: https://europeanopensource.academy/news/achieving-digital-sovereignty-europe-open-source
Ψηφιακή κυριαρχία, θεσμική ασφάλεια και ανοιχτό λογισμικό
Η ασφάλεια των επικοινωνιών στον δημόσιο τομέα και ιδίως στα σώματα ασφαλείας δεν αποτελεί τεχνική λεπτομέρεια, αλλά θεμελιώδη παράγοντα εθνικής κυριαρχίας, θεσμικής αξιοπιστίας και δημοκρατικής λογοδοσίας. Σε μια περίοδο όπου η καθημερινή λειτουργία των κρατικών δομών εξαρτάται από πλατφόρμες επικοινωνίας και συνεργασίας, η επιλογή των τεχνολογιών αυτών καθορίζει το επίπεδο προστασίας ευαίσθητων πληροφοριών, την ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωτερικές πιέσεις και την αυτονομία λήψης αποφάσεων. Η υιοθέτηση του πρωτοκόλλου Matrix, σε συνδυασμό με περιβάλλοντα χρήσης φιλικά και οικεία στους χρήστες, αντίστοιχα με εκείνα δημοφιλών εφαρμογών άμεσων μηνυμάτων, συνιστά μια ρεαλιστική και στρατηγικά ορθή απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις.
Το Matrix δεν είναι απλώς μια ακόμη εφαρμογή, αλλά ένα ανοιχτό, αποκεντρωμένο πρωτόκολλο επικοινωνίας που επιτρέπει την ανταλλαγή μηνυμάτων, αρχείων και κλήσεων με ισχυρή κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο. Η αρχιτεκτονική του επιτρέπει σε κάθε οργανισμό να διατηρεί τον δικό του εξυπηρετητή, υπό τον πλήρη έλεγχό του, χωρίς να εξαρτάται από κεντρικές υποδομές τρίτων χωρών ή εταιρειών. Αυτό είναι κρίσιμο για τον δημόσιο τομέα, όπου η διαχείριση δεδομένων πρέπει να συμμορφώνεται με αυστηρά νομικά, επιχειρησιακά και ηθικά πρότυπα.
Από την ευχρηστία στην καθολική υιοθέτηση
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ των εμπορικών πλατφορμών επικοινωνίας είναι η ευχρηστία τους. Οι δημόσιοι υπάλληλοι και τα στελέχη των σωμάτων ασφαλείας έχουν συνηθίσει σε περιβάλλοντα απλά, άμεσα και λειτουργικά, τα οποία δεν απαιτούν εκτενή εκπαίδευση. Η εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και οι πλέον ασφαλείς τεχνολογίες αποτυγχάνουν αν δεν υιοθετηθούν μαζικά στην πράξη. Σε αυτό το σημείο, οι πελάτες Matrix όπως το Element αποδεικνύουν ότι το ανοιχτό λογισμικό δεν υστερεί πλέον σε εργονομία. Αντιθέτως, προσφέρει εμπειρία χρήσης συγκρίσιμη με εκείνη γνωστών εφαρμογών όπως το WhatsApp, χωρίς όμως το τίμημα της εξάρτησης από κλειστές πλατφόρμες και αδιαφανή επιχειρηματικά μοντέλα.
Για τα σώματα ασφαλείας, η ευχρηστία δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας. Η δυνατότητα γρήγορης ανταλλαγής πληροφοριών, η δημιουργία κλειστών ομάδων, η ασφαλής αποστολή αρχείων και η διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών αποτελούν καθημερινές ανάγκες. Το Matrix, ως πρωτόκολλο, επιτρέπει την προσαρμογή του περιβάλλοντος στις ειδικές απαιτήσεις κάθε φορέα, χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια.
Ανοιχτό λογισμικό ως ανάχωμα στην ψηφιακή εξάρτηση
Η συστηματική εξάρτηση της Ευρώπης και της Ελλάδας από αμερικανικούς και κινεζικούς τεχνολογικούς κολοσσούς έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς ψηφιακής εξάρτησης που προσομοιάζει με μορφή ψηφιακής αποικιοκρατίας. Οι κρίσιμες επικοινωνίες, τα μεταδεδομένα και τα επιχειρησιακά ίχνη των δημόσιων οργανισμών φιλοξενούνται συχνά σε υποδομές εκτός ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας, καθιστώντας τα δυνητικά προσβάσιμα σε ξένες υπηρεσίες πληροφοριών μέσω νομικών ή εξωθεσμικών μηχανισμών. Η χρήση ανοιχτού λογισμικού, όπως το Matrix, σε συνδυασμό με ιδιόκτητες ή εθνικά ελεγχόμενες υποδομές, περιορίζει δραστικά αυτόν τον κίνδυνο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει το πρόβλημα και, σύμφωνα με επίσημες δηλώσεις, δοκιμάζει λύσεις βασισμένες στο Matrix ως συμπληρωματικό και εφεδρικό σύστημα επικοινωνίας για τις εσωτερικές της ανάγκες. Το γεγονός ότι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, πάροχοι υγείας και ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία βασισμένα στο Matrix καταδεικνύει την ωριμότητα και την αξιοπιστία του οικοσυστήματος. Δεν πρόκειται για πειραματική τεχνολογία, αλλά για δοκιμασμένη λύση σε περιβάλλοντα υψηλών απαιτήσεων.
Επένδυση και στο υλισμικό, όχι μόνο στο λογισμικό
Η ουσιαστική ψηφιακή κυριαρχία δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με αλλαγή εφαρμογών. Απαιτείται ολοκληρωμένη επένδυση σε ανοιχτό λογισμικό και ανοιχτό υλισμικό, καθώς και σε ευρωπαϊκές υποδομές υπολογιστικού νέφους και δικτύων. Η φιλοξενία εξυπηρετητών Matrix σε εθνικά κέντρα δεδομένων, η ανάπτυξη εγχώριας τεχνογνωσίας και η συμμετοχή ελληνικών και ευρωπαϊκών φορέων στη διεθνή κοινότητα ανάπτυξης του πρωτοκόλλου δημιουργούν πολλαπλασιαστικά οφέλη. Ενισχύουν την ασφάλεια, στηρίζουν την τοπική οικονομία και διαμορφώνουν ανθρώπινο δυναμικό με υψηλή εξειδίκευση.
Για την Ελλάδα, ειδικότερα, η υιοθέτηση τέτοιων λύσεων στον δημόσιο τομέα και στα σώματα ασφαλείας μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ευρύτερη μετάβαση σε ανοιχτές τεχνολογίες. Αποτελεί ευκαιρία να αξιοποιηθεί η εμπειρία της κοινότητας ανοιχτού λογισμικού, να μειωθεί το κόστος αδειών και να διασφαλιστεί ότι οι κρίσιμες επικοινωνίες της χώρας δεν εξαρτώνται από γεωπολιτικά ασταθείς ισορροπίες.
Συμπέρασμα
Η επιλογή του Matrix με φιλικό περιβάλλον χρήσης δεν είναι απλώς τεχνική αναβάθμιση, αλλά πολιτική και στρατηγική απόφαση. Ενισχύει την ασφάλεια των επικοινωνιών, προστατεύει την εθνική και ευρωπαϊκή κυριαρχία και ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της ανοιχτής διακυβέρνησης. Αν η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμούν να πάψουν να λειτουργούν ως παθητικοί καταναλωτές ξένων τεχνολογιών και να αποκτήσουν ουσιαστικό έλεγχο του ψηφιακού τους μέλλοντος, η συστηματική επένδυση σε λύσεις όπως το Matrix αποτελεί αναγκαίο και ρεαλιστικό πρώτο βήμα.
Πηγές Άρθρου:
Matrix.org, The Matrix Protocol: Το Matrix είναι ένα ανοιχτό, αποκεντρωμένο πρωτόκολλο επικοινωνίας με έμφαση στην ασφάλεια, τη διαλειτουργικότητα και τον έλεγχο από τους χρήστες και τους οργανισμούς: https://matrix.org/
Element, Secure Collaboration Built on Matrix: Το Element αποτελεί τον πλέον ώριμο και φιλικό προς τον χρήστη εφαρμογή του Matrix, προσφέροντας εμπειρία χρήσης συγκρίσιμη με δημοφιλείς εμπορικές εφαρμογές, χωρίς εξάρτηση από κλειστές πλατφόρμες: https://element.io/
WhatsApp, WhatsApp and Data Privacy Overview: Παράδειγμα κλειστής, εμπορικής πλατφόρμας επικοινωνίας με περιορισμένο έλεγχο από τους χρήστες και εξάρτηση από μη ευρωπαϊκή εταιρική και νομική δικαιοδοσία: https://www.whatsapp.com/security
Τα τελευταία χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) πέρασε από τεχνικό θέμα ειδικών σε καθημερινό εργαλείο. Μαζί με τις πραγματικές δυνατότητες ήρθε και ένας θόρυβος που συχνά θολώνει την κρίση: άλλο η τεχνολογική πρόοδος, άλλο η εμπορική υπερβολή, άλλο η επιστημονική φαντασία. Για την Ελλάδα, όμως, το ερώτημα των επόμενων 12 μηνών δεν είναι αν θα εμφανιστεί «γενική τεχνητή νοημοσύνη». Είναι αν θα αποκτήσουμε θεσμούς, υποδομές και δεδομένα ώστε να χρησιμοποιούμε την ΤΝ με λογοδοσία και χωρίς εξάρτηση, ιδιαίτερα τώρα που οι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις συμμόρφωσης ωριμάζουν.
Τρία παραδείγματα, μία πρακτική απαίτηση: έλεγχος και λογοδοσία
Το σκεπτικιστικό–γνωσιακό παράδειγμα υπενθυμίζει ότι τα σημερινά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα είναι εξαιρετικά στη γλωσσική μίμηση, αλλά ασταθή στη μεταφορά γνώσης και στη συνεπή αιτιολόγηση. Για τη δημόσια διοίκηση αυτό μεταφράζεται σε έναν χειροπιαστό κίνδυνο: πειστικές απαντήσεις χωρίς τεκμηρίωση, λάθη που «μοιάζουν σωστά», δυσκολία απόδοσης ευθύνης.Το υπαρξιακό–μετασχηματιστικό παράδειγμα προσθέτει ότι η ΤΝ δεν λειτουργεί μόνο ως εργαλείο, αλλά ως νέος δρων που μπορεί να επηρεάζει συστήματα βασισμένα στη γλώσσα, από τη διοίκηση και το δίκαιο μέχρι τη δημόσια σφαίρα. Το πραγματιστικό–εργαλειακό παράδειγμα καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα από άλλη αφετηρία: η ΤΝ θα γίνει υποδομή παντού, άρα αν δεν χτίσεις κανόνες και ικανότητα, θα εγκλωβιστείς σε κλειστά οικοσυστήματα. Κοινός παρονομαστής: χωρίς διαφάνεια, χωρίς δυνατότητα ελέγχου και χωρίς ανθρώπινη εποπτεία, η ΤΝ υπονομεύει την αξιοπιστία των θεσμών.
Πώς διαφορετικές αναγνώσεις της ΤΝ οδηγούν σε διαφορετικές επιλογές
Η παρατήρηση ότι «η έννοια της νοημοσύνης δεν είναι ουδέτερη» και ότι κάθε ερευνητική κατεύθυνση ενσωματώνει διαφορετικές φιλοσοφικές παραδοχές, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε γιατί τα σημερινά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα προκαλούν τόσο έντονες αντιδράσεις. Από τη μία πλευρά, η εμπειριστική προσέγγιση που βασίζεται στη μάθηση από τεράστιους όγκους δεδομένων εξηγεί τις εντυπωσιακές επιδόσεις στη γλωσσική μίμηση. Από την άλλη, οι ορθολογικές και νευρο-συμβολικές σχολές, που δίνουν έμφαση στη λογική, στη συνέπεια και στην ερμηνευσιμότητα, φωτίζουν τα όρια αυτών των συστημάτων στη μεταφορά γνώσης και στη συνεπή αιτιολόγηση. Σε αυτό ακριβώς εδράζεται το σκεπτικιστικό–γνωσιακό παράδειγμα: η ΤΝ μπορεί να παράγει πειστικές απαντήσεις, χωρίς όμως να διαθέτει κατανόηση με την έννοια που απαιτούν η δημόσια διοίκηση, η εκπαίδευση και το δίκαιο. Το αποτέλεσμα είναι ένας χειροπιαστός θεσμικός κίνδυνος: λάθη που «μοιάζουν σωστά», απαντήσεις χωρίς τεκμηρίωση και δυσκολία απόδοσης ευθύνης.
Ταυτόχρονα, οι πραγματικοί κινδύνοι εντοπιζονται όχι στην τεχνολογία αυτή καθαυτή, αλλά στη χρήση της από ισχυρούς δρώντες, οδηγεί φυσικά στο υπαρξιακό–μετασχηματιστικό παράδειγμα. Όταν η ΤΝ αξιοποιείται από πολυεθνικές, αυταρχικά καθεστώτα ή οργανωμένα δίκτυα για παρακολούθηση, παραπληροφόρηση και εκβιασμό, παύει να είναι απλώς ένα εργαλείο αυτοματοποίησης. Ενσωματώνεται σε συστήματα βασισμένα στη γλώσσα, όπως η διοίκηση, το δίκαιο, τα μέσα ενημέρωσης και η πολιτική επικοινωνία, και αποκτά τη δυνατότητα να επηρεάζει τη δημόσια σφαίρα σε κλίμακα. Σε αυτό το πλαίσιο, τα «ανοιχτά ψηφιακά σύνορα» των δημοκρατικών κοινωνιών καθίστανται ευάλωτα όχι επειδή οι μηχανές «σκέφτονται», αλλά επειδή η γλωσσική τεχνολογία μπορεί να κλιμακώσει την επιρροή και την ισχύ χωρίς αντίστοιχους θεσμικούς μηχανισμούς ελέγχου.
Τέλος, η διαπίστωση ότι μέχρι σήμερα η ΤΝ δεν αντικαθιστά πλήρως θέσεις εργασίας, αλλά κυρίως τμήματα ρόλων και διαδικασιών, θεμελιώνει το πραγματιστικό–εργαλειακό παράδειγμα. Η ΤΝ εμφανίζεται εδώ ως υποδομή που σταδιακά ενσωματώνεται παντού, αυτοματοποιώντας την επεξεργασία δομημένης πληροφορίας και αναδιατάσσοντας δεξιότητες και ροές εργασίας. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, αν δεν υπάρξουν κανόνες, δημόσια ικανότητα και επενδύσεις σε ανοικτές υποδομές, η διοίκηση κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε κλειστά οικοσυστήματα και σε μόνιμη εξάρτηση από εξωτερικούς παρόχους. Το συμπέρασμα των τριών παραδειγμάτων συγκλίνει: οι κίνδυνοι της ΤΝ δεν είναι μεταφυσικοί, αλλά θεσμικοί και πολιτικοί, και απαιτούν έγκαιρες επιλογές διακυβέρνησης, διαφάνειας και δημόσιας λογοδοσίας.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο σφίγγει, το παράθυρο κλείνει
Ο Κανονισμός για την ΤΝ (AI Act) έχει σαφή χρονοδιάγραμμα: μεγάλο μέρος των κανόνων αρχίζει να εφαρμόζεται πλήρως από 2 Αυγούστου 2026, ενώ ορισμένες υποχρεώσεις ήδη «τρέχουν» νωρίτερα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει περίπου 12 μήνες για να αποφύγει το σενάριο που έχουμε δει σε άλλες τεχνολογικές μεταβάσεις: αποσπασματικές προμήθειες, πιλοτικές εφαρμογές χωρίς συνέχεια, και υπηρεσίες που «κουμπώνουν» πάνω σε κλειστές πλατφόρμες χωρίς έλεγχο κόστους, δεδομένων και κινδύνου.
Γιατί τα χαμηλού κόστους μοντέλα ΤΝ είναι η πιο ρεαλιστική επιλογή για το Δημόσιο
Η συζήτηση για «εθνικό LLM» συχνά παγιδεύεται σε μεγαλεπήβολους στόχους που απαιτούν τεράστια κεφάλαια και υπολογιστική ισχύ. Υπάρχει όμως ένας πολύ πιο ρεαλιστικός δρόμος: χαμηλού κόστους, ανοιχτού κώδικα, τοπικά γλωσσικά μοντέλα, προσαρμοσμένα στα ελληνικά και στις ανάγκες του Δημοσίου, που τρέχουν οικονομικά σε υποδομές εντός χώρας ή εντός ΕΕ.
Αυτό σημαίνει αξιοποίηση μικρότερων μοντέλων, τεχνικών συμπίεσης και ποσοτικοποίησης, καθώς και στοχευμένης προεκπαίδευσης και προσαρμογής πάνω σε ελληνικά σύνολα δεδομένων υψηλής ποιότητας. Σε πολλές διοικητικές χρήσεις δεν χρειάζεται «το μεγαλύτερο μοντέλο του κόσμου». Χρειάζεται μοντέλο που γράφει σωστά ελληνικά, καταλαβαίνει τη διοικητική γλώσσα, αποδίδει όρους με συνέπεια και υποστηρίζει τεκμηρίωση.
Εδώ ακριβώς «κουμπώνει» η δουλειά του GlossAPI: αντί να ξεκινάμε από το μηδέν, χτίζεται μια ανοιχτή υποδομή που μετατρέπει ελληνικά κείμενα σε σύνολα δεδομένων έτοιμα για εκπαίδευση LLMs, με άδειες Creative Commons, και με αγωγό επεξεργασίας που στοχεύει στην ποιότητα του κειμένου. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο η ποσότητα. Είναι η καθαρότητα, η δομή, η τεκμηρίωση προέλευσης, και η γλωσσική ποικιλία.
Ποιοτικό ελληνικό περιεχόμενο: το «καύσιμο» που μας λείπει
Για να έχει ένα ελληνικό μοντέλο καλή απόδοση, πρέπει να εκπαιδεύεται σε περιεχόμενο που αντιπροσωπεύει την ελληνική γλώσσα σε βάθος και εύρος: νομοθεσία και δημόσια έγγραφα, πανεπιστημιακές εργασίες και διδακτορικές διατριβές, εγχειρίδια και σχολικά βιβλία, τεκμηριωμένη ελληνική επιστημονική γραφή, αλλά και κείμενα που καλύπτουν διαλεκτικές ή υφολογικές διαφοροποιήσεις. Η αξία της προσέγγισης του GlossAPI είναι ότι οργανώνει ήδη τέτοιες δεξαμενές περιεχομένου και τις κάνει αξιοποιήσιμες για εκπαίδευση, με μετρήσιμα μεγέθη και διαφανείς διαδικασίες.
Για την Ελλάδα, αυτό δημιουργεί μια άμεση πολιτική ευκαιρία: να συνδέσει την παραγωγή και επιμέλεια ελληνικών γλωσσικών δεδομένων με δημόσια πολιτική γνώσης. Με απλά λόγια, αν θέλουμε ΤΝ που σέβεται τη γλώσσα μας και τις ανάγκες μας, πρέπει να επενδύσουμε στη δημιουργία και διάθεση ποιοτικού ελληνικού περιεχομένου για εκπαίδευση μοντέλων, όχι να αγοράζουμε μόνο «έτοιμη ευφυΐα» από αλλού.
Τι πρέπει να γίνει σε 12 μήνες: πέντε μέτρα με άμεσο αποτέλεσμα
Οδηγός προμηθειών για ΤΝ με ρήτρες ανοικτότητας και φορητότητας: Ό,τι μπαίνει στο Δημόσιο πρέπει να επιτρέπει έλεγχο, καταγραφή, τεκμηρίωση και δυνατότητα αλλαγής παρόχου.
Εθνικό αποθετήριο εγκεκριμένων εργαλείων και μοντέλων: Με τεχνικά κριτήρια, αξιολόγηση κινδύνου και υποχρεωτικές δοκιμές στα ελληνικά.
Καταγραφή και ενιαία διαχείριση των υπολογιστικών υποδομών ΤΝ σε Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα. Πλήρης χαρτογράφηση όλων των υφιστάμενων υπολογιστικών υποδομών ΤΝ (GPU clusters, αποθηκευτικοί πόροι, ιδιωτικά clouds) που λειτουργούν σήμερα σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα της χώρας. Οι υποδομές αυτές δεν πρέπει να παραμένουν κατακερματισμένες και υπο-αξιοποιημένες, αλλά να ενταχθούν σε ένα ενιαίο πλαίσιο διαχείρισης, βασισμένο σε πλατφόρμα ανοιχτού λογισμικού όπως το OpenNebula. Η ενιαία αυτή διαχείριση μπορεί να υλοποιηθεί σε συνεργασία με τη νεοϊδρυθείσα ΦΑΡΟΣ Α.Ε., ώστε να διασφαλιστεί τεχνική επάρκεια, διαφάνεια, διαλειτουργικότητα και μέγιστη αξιοποίηση δημόσιων πόρων. Με αυτόν τον τρόπο, η χώρα αποκτά κοινή ερευνητική και υπολογιστική ραχοκοκαλιά για ΤΝ, μειώνει την ανάγκη για ακριβές εξωτερικές υπηρεσίες και ενισχύει την ψηφιακή της κυριαρχία.
Επένδυση σε low cost local LLMs: Για συγκεκριμένες χρήσεις (σύνοψη εγγράφων, αναζήτηση, σύνταξη προτύπων) με ανθρώπινη εποπτεία.
Πρόγραμμα παραγωγής ελληνικών δεδομένων υψηλής ποιότητας: Συνεργασία με πανεπιστήμια και βιβλιοθήκες για ανοιχτές άδειες.
Εγγραμματισμός στην ΤΝ: Πρακτική κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων στη λογοδοσία και στα όρια των εργαλείων. Το πραγματικό δίλημμα: κοινό αγαθό ή ιδιωτικό μονοπώλιο
Η ΤΝ είναι πολλαπλασιαστής ισχύος. Αν την αντιμετωπίσουμε ως απλή αγορά υπηρεσιών, θα πληρώνουμε μόνιμα άδειες, θα χάνουμε τεχνογνωσία και θα περιορίζεται η ικανότητα του κράτους να ελέγχει κρίσιμες λειτουργίες. Αν την αντιμετωπίσουμε ως κοινό ψηφιακό αγαθό, με ανοιχτό λογισμικό, τοπικά μοντέλα χαμηλού κόστους, και ποιοτικά ελληνικά δεδομένα, τότε η Ελλάδα μπορεί σε 12 μήνες να κάνει ένα άλμα ουσίας: από παθητικός καταναλωτής σε χώρα που παράγει υποδομή, γνώση και δημόσια αξία.
Πηγές:
Mistral AI, Mistral 7B & Mixtral Research: Η Mistral AI αποτελεί το κορυφαίο ευρωπαϊκό παράδειγμα ανάπτυξης μοντέλων ανοιχτού κώδικα (open-weights) που επιτυγχάνουν υψηλή απόδοση με χαμηλό υπολογιστικό κόστος, ιδανικά για τοπική εγκατάσταση: https://mistral.ai/news/announcing-mistral-7b/
Stanford University, CRFM (Center for Research on Foundation Models) – Ecosystem Graphs: Τεκμηριωμένη έρευνα για την άνοδο των “Open Foundation Models” και πώς η ανοικτότητα μειώνει το φράγμα εισόδου για εθνικές στρατηγικές ΤΝ: https://crfm.stanford.edu/ecosys/
Καθώς οι πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη επιταχύνουν τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό, μια νέα τεχνολογική προσέγγιση αναδεικνύεται ως καταλύτης για την αστική καινοτομία: τα Τοπικά Ψηφιακά Δίδυμα (Local Digital Twins – LDTs). Πρόκειται για δυναμικά, ψηφιακά μοντέλα που αναπαριστούν γειτονιές, περιοχές ή ολόκληρες πόλεις, αξιοποιώντας δεδομένα και αλγορίθμους για την κατανόηση, πρόβλεψη και βελτιστοποίηση της λειτουργίας του αστικού περιβάλλοντος.
Τι είναι ένα Τοπικό Ψηφιακό Δίδυμο;
Ένα Τοπικό Ψηφιακό Δίδυμο αποτελεί ένα εικονικό αντίγραφο μιας πόλης, το οποίο δημιουργείται μέσω της συλλογής δεδομένων σε πραγματικό χρόνο αλλά και ιστορικών στοιχείων. Τα δεδομένα αυτά επεξεργάζονται με τη χρήση αλγορίθμων και μοντέλων προσομοίωσης, επιτρέποντας την ανάλυση και κατανόηση πολύπλοκων αστικών συστημάτων.
Μέσω αυτής της τεχνολογίας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι πολεοδόμοι και οι δημοτικές αρχές μπορούν να προβλέπουν προκλήσεις, να δοκιμάζουν εναλλακτικά σενάρια και να λαμβάνουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις σε τομείς όπως η κινητικότητα, η ενέργεια, η υγεία και η βιωσιμότητα.
Από την τεχνολογία στη στρατηγική δράση
Τα LDTs δεν αποτελούν απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο. Λειτουργούν ως γέφυρα μεταξύ στρατηγικού σχεδιασμού και πρακτικής εφαρμογής. Παρέχουν τη δυνατότητα στις πόλεις να σχεδιάζουν πιο αποτελεσματικές πολιτικές, να μειώνουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε κρίσεις, όπως η κλιματική αλλαγή ή οι κοινωνικές ανισότητες.
Με αυτόν τον τρόπο, οι τοπικές αρχές μπορούν να μετατρέπουν τα δεδομένα σε γνώση και τη γνώση σε στοχευμένες παρεμβάσεις που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Το όραμα και οι στόχοι της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας
Η πρωτοβουλία EU LDT Toolbox, υπό την αιγίδα της Γενικής Διεύθυνσης CNECT της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στοχεύει στη διεύρυνση της πρόσβασης στην τεχνολογία των ψηφιακών διδύμων για όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις. Το όραμα είναι η ενίσχυση του στρατηγικού αστικού σχεδιασμού, η προώθηση της βιωσιμότητας και η ενθάρρυνση της καινοτομίας μέσω μιας κοινής, αρθρωτής και ανοικτού κώδικα πλατφόρμας.
Έως το 2026, το Toolbox αναμένεται να προσφέρει ένα πλήρες σύνολο 11 εργαλείων, 6 μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και μια πανευρωπαϊκή πλατφόρμα δεδομένων, προσαρμοσμένη στις ανάγκες δήμων με διαφορετικά επίπεδα ψηφιακής ωριμότητας.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του EDIC
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει στρατηγική καθοδήγηση και χρηματοδότηση μέσω προγραμμάτων όπως το Digital Europe και το EU Green Deal, διασφαλίζοντας ότι η ανάπτυξη των εργαλείων ευθυγραμμίζεται με σύγχρονους κανονισμούς, όπως ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) και ο Κανονισμός για τα Δεδομένα (Data Act).
Παράλληλα, το European Digital Infrastructure Consortium (EDIC) αναλαμβάνει τη μακροπρόθεσμη διακυβέρνηση, τη βιωσιμότητα και την τυποποίηση της πρωτοβουλίας μεταξύ των κρατών-μελών.
Προς τις πόλεις του αύριο
Το EU LDT Toolbox σηματοδοτεί ένα αποφασιστικό βήμα προς τη διαμόρφωση των πόλεων του μέλλοντος — πόλεων όπου η καινοτομία, η κοινωνική ένταξη και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα συνυπάρχουν. Παρέχοντας κοινά ψηφιακά εργαλεία και υποδομές, δίνει τη δυνατότητα ακόμη και σε μικρότερους ή λιγότερο ψηφιακά ώաձριμους δήμους να συμμετάσχουν στη διπλή μετάβαση: την πράσινη και την ψηφιακή.
Τα Τοπικά Ψηφιακά Δίδυμα δεν είναι απλώς μια τεχνολογική τάση· αποτελούν τη βάση για πιο έξυπνες, ανθεκτικές και ανθρωποκεντρικές πόλεις, έτοιμες να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Το Nextcloud εντάσσεται πλέον σε μια εκλεκτή λίστα διεθνώς αναγνωρισμένων ψηφιακών λύσεων, όπως το Mozilla, τα Creative Commons και το PeerTube, καθώς αναγνωρίστηκε επίσημα ως Ψηφιακό Δημόσιο Αγαθό (Digital Public Good – DPG) από τη Digital Public Good Alliance (DPGA). Η σημαντική αυτή διάκριση επιβεβαιώνει τη δέσμευση της πλατφόρμας στις αρχές του ανοιχτού κώδικα, της ιδιωτικότητας στο διαδίκτυο και των ανοικτών προτύπων για τα ψηφιακά εργαλεία.
Τι είναι ένα Ψηφιακό Δημόσιο Αγαθό;
Σύμφωνα με τον Οδικό Χάρτη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Ψηφιακή Συνεργασία, τα Ψηφιακά Δημόσια Αγαθά περιλαμβάνουν λογισμικό ανοιχτού κώδικα, ανοικτά πρότυπα, ανοικτά δεδομένα, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και συλλογές ανοικτού περιεχομένου.
Για να χαρακτηριστεί ένα έργο ως DPG, πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προδιαγραφές που διασφαλίζουν ότι:
υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον,
προστατεύει την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των χρηστών,
Η DPGA είναι μια πολυμετοχική πρωτοβουλία με το σύνθημα «Ξεκλειδώνοντας τις δυνατότητες των τεχνολογιών ανοιχτού κώδικα για έναν πιο δίκαιο κόσμο». Υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και προωθεί την ανάπτυξη, υιοθέτηση και επένδυση σε ψηφιακά δημόσια αγαθά παγκοσμίως.
Για να εγκριθεί ένα έργο, πρέπει να πληροί εννέα βασικά κριτήρια, όπως:
χρήση εγκεκριμένων αδειών ανοιχτού κώδικα,
σαφής ιδιοκτησία και διακυβέρνηση,
ανεξαρτησία πλατφόρμας,
πλήρης τεκμηρίωση,
δυνατότητα εξαγωγής δεδομένων σε μη ιδιοταγή πρότυπα,
συμμόρφωση με νόμους περί ιδιωτικότητας,
υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών ασφαλείας,
και σχεδιασμός που αποτρέπει την κακόβουλη ή επιβλαβή χρήση.
Το Nextcloud απέδειξε ότι πληροί όλα τα παραπάνω κριτήρια, με την πιστοποίησή του να επανεξετάζεται ετησίως.
Πέρα από την πιστοποίηση: Πρωτοβουλίες για ψηφιακή ελευθερία και βιωσιμότητα
Η αναγνώριση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δράσεων του Nextcloud για την προώθηση της ψηφιακής κυριαρχίας, της βιωσιμότητας και της συμπερίληψης.
Nextcloud Include: Πρόγραμμα που στοχεύει στην ενίσχυση της διαφορετικότητας στην κοινότητα ανοιχτού κώδικα, προσφέροντας καθοδήγηση (mentoring), υποστήριξη μετακινήσεων και πρακτική άσκηση σε άτομα από υποεκπροσωπούμενες ομάδες.
Blauer Engel ecolabel: Το 2025, το Nextcloud έγινε η πρώτη πλατφόρμα cloud που έλαβε την οικολογική πιστοποίηση Blauer Engel από τη Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, αναγνωρίζοντας την ενεργειακή και περιβαλλοντική αποδοτικότητα του λογισμικού.
Sovereignty 2030: Μέσω επένδυσης άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ έως το 2030, το Nextcloud στοχεύει στην ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας στην Ευρώπη, χρηματοδοτώντας έρευνα, καινοτομία, εκπαίδευση και κοινοτικές πρωτοβουλίες.
Ένα βήμα προς ένα πιο δίκαιο ψηφιακό μέλλον
Η αναγνώριση του Nextcloud ως Ψηφιακό Δημόσιο Αγαθό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς ένα πιο ανοιχτό, ασφαλές και δίκαιο ψηφιακό οικοσύστημα. Σε μια εποχή όπου η εξάρτηση από κλειστά και ιδιοταγή συστήματα δημιουργεί κινδύνους για την ιδιωτικότητα και την ανεξαρτησία οργανισμών και πολιτών, λύσεις όπως το Nextcloud αποδεικνύουν ότι το ανοιχτό λογισμικό μπορεί να αποτελέσει τη βάση για βιώσιμη και δημοκρατική ψηφιακή ανάπτυξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Από τις εικόνες ανθρωπόμορφων υπολογιστών και «έξυπνων» μηχανών του κινηματογράφου, έχουμε περάσει σε αλγορίθμους που επηρεάζουν καθημερινά τις ζωές μας — από τις προτάσεις που βλέπουμε στο διαδίκτυο μέχρι τις αποφάσεις που αφορούν την εργασία, την υγεία και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Ο όρος «AI» χρησιμοποιείται πλέον τόσο ευρέως ώστε συχνά χάνει το νόημά του. Περιλαμβάνει τα πάντα: από απλές λειτουργίες αυτόματης συμπλήρωσης κειμένου μέχρι σύνθετα συστήματα μηχανικής μάθησης που αναλύουν τεράστιους όγκους δεδομένων. Παράλληλα, η δημόσια συζήτηση χαρακτηρίζεται από υπερβολές: άλλοι παρουσιάζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως πανάκεια για κάθε κοινωνικό και τεχνολογικό πρόβλημα, ενώ άλλοι τη βλέπουν ως απειλή που πρέπει να περιοριστεί δραστικά.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ούτε θαυματουργή ούτε καταστροφική από μόνη της. Είναι ένα εργαλείο — και η αξία ή ο κίνδυνός της εξαρτάται από το πώς, από ποιον και σε ποιο πλαίσιο χρησιμοποιείται. Για τον λόγο αυτό, μια σοβαρή πολιτική προσέγγιση πρέπει να βασίζεται στην αξιολόγηση των πραγματικών βλαβών και των πραγματικών οφελών της.
Οι κίνδυνοι: όταν η τεχνολογία ενισχύει τις ανισότητες
Η αυτοματοποίηση της προκατάληψης
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι δεν σκέφτεται ούτε κρίνει ηθικά. Μαθαίνει από δεδομένα του παρελθόντος. Αν αυτά τα δεδομένα είναι μεροληπτικά, τότε και τα αποτελέσματα θα είναι μεροληπτικά.
Για παράδειγμα, αν ένα σύστημα εκπαιδευτεί σε ιστορικά δεδομένα συλλήψεων ή κοινωνικών παροχών που αντανακλούν φυλετικές, ταξικές ή άλλες διακρίσεις, το σύστημα θα «μάθει» να αναπαράγει τις ίδιες άδικες πρακτικές. Έτσι, οι υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες όχι μόνο δεν μειώνονται, αλλά παγιώνονται και αποκτούν έναν μανδύα «αντικειμενικότητας», επειδή προέρχονται από έναν αλγόριθμο.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η χρήση AI σε κρίσιμες αποφάσεις που επηρεάζουν θεμελιώδη δικαιώματα:
σύλληψη ή επιτήρηση πολιτών,
απέλαση μεταναστών,
πρόσβαση σε κοινωνικά επιδόματα ή ιατρική περίθαλψη,
τοποθέτηση παιδιών σε δομές φροντίδας.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, το διακύβευμα είναι πολύ υψηλό για να αφεθεί σε αδιαφανείς αυτοματοποιημένες διαδικασίες.
Το πρόβλημα του «μαύρου κουτιού»
Πολλά σύγχρονα μοντέλα λειτουργούν με τρόπο που ακόμη και οι δημιουργοί τους δυσκολεύονται να εξηγήσουν. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποια χαρακτηριστικά οδήγησαν σε μια συγκεκριμένη απόφαση. Αυτό καθιστά δύσκολη τη διόρθωση λαθών ή την απόδοση ευθυνών.
Στην ιατρική, για παράδειγμα, ένα σύστημα μπορεί να καταλήξει σε λανθασμένη διάγνωση βασισμένο σε άσχετους παράγοντες, όπως το νοσοκομείο στο οποίο τραβήχτηκε μια ακτινογραφία ή η παρουσία κάποιου αντικειμένου στη φωτογραφία. Ένας άνθρωπος θα αγνοούσε τέτοιες λεπτομέρειες· ο αλγόριθμος όχι.
Η ψευδαίσθηση του «ανθρώπου στον κύκλο»
Συχνά προτείνεται ως λύση η παρουσία ενός ανθρώπου που θα επιβλέπει την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι τείνουν να εμπιστεύονται υπερβολικά τα αποτελέσματα του συστήματος. Αντί να το ελέγχουν κριτικά, συχνά το ακολουθούν. Έτσι, τα σφάλματα παραμένουν.
Μαζική επιτήρηση και εταιρική κατάχρηση
Η δυνατότητα επεξεργασίας τεράστιων όγκων δεδομένων καθιστά την AI ελκυστικό εργαλείο για κυβερνήσεις και εταιρείες που επιδιώκουν επιτήρηση, έλεγχο ή ακόμα και χειραγώγηση. Από την ανάλυση συμπεριφορών καταναλωτών μέχρι τη μαζική παρακολούθηση πολιτών, οι ίδιες τεχνικές μπορούν εύκολα να χρησιμοποιηθούν εις βάρος των δικαιωμάτων.
Περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες
Συχνά παραβλέπεται και το περιβαλλοντικό κόστος: τα μεγάλα μοντέλα απαιτούν τεράστια υπολογιστική ισχύ, άρα κατανάλωση ενέργειας και νερού. Παράλληλα, η αυτοματοποίηση μπορεί να επιδεινώσει τις ανισότητες στην αγορά εργασίας, αντικαθιστώντας θέσεις χωρίς επαρκή κοινωνική πρόνοια.
Τα οφέλη: όταν η AI λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης του ανθρώπου
Παρά τους κινδύνους, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει δυνατότητες που οι άνθρωποι μόνοι τους δεν μπορούν να επιτύχουν.
Επιτάχυνση της επιστημονικής γνώσης
Η ανάλυση εκατομμυρίων επιστημονικών δεδομένων ή πιθανών συνδυασμών υλικών θα απαιτούσε δεκαετίες ανθρώπινης εργασίας. Η μηχανική μάθηση μπορεί να το κάνει σε ελάχιστο χρόνο, βοηθώντας τους ερευνητές να εντοπίσουν υποσχόμενες κατευθύνσεις.
Ήδη χρησιμοποιείται για:
ανακάλυψη νέων υλικών μπαταριών,
βελτιωμένες καιρικές προβλέψεις,
κατανόηση της δομής πρωτεϊνών,
ανάπτυξη φαρμάκων και αντιβιοτικών,
επιτάχυνση της ανάπτυξης εμβολίων.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η AI δεν αντικαθιστά τον επιστήμονα — λειτουργεί ως εργαλείο που πολλαπλασιάζει τις δυνατότητές του.
Προσβασιμότητα και ένταξη
Η τεχνολογία μπορεί επίσης να βελτιώσει δραστικά την ποιότητα ζωής ατόμων με αναπηρίες:
σύνθεση φωνής για όσους έχουν χάσει την ομιλία τους,
αυτόματες λεζάντες για άτομα με προβλήματα ακοής,
περιγραφές εικόνων και χώρων για άτομα με προβλήματα όρασης.
Αυτές οι εφαρμογές προσφέρουν αυτονομία και συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
Διαφάνεια και λογοδοσία
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η χρήση της AI για τον έλεγχο της εξουσίας. Η ανάλυση τεράστιων αρχείων — όπως καταγγελίες αστυνομικής βίας ή πρακτικά δικαστικών αποφάσεων — μπορεί να αποκαλύψει συστημικές προκαταλήψεις. Εδώ η τεχνολογία ενδυναμώνει τους πολίτες αντί να τους επιτηρεί.
Το κρίσιμο συμπέρασμα: το πλαίσιο είναι τα πάντα
Το βασικό μάθημα είναι σαφές: η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια τεχνολογία γενικής χρήσης. Δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή από τη φύση της. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από:
ποιος τη χρησιμοποιεί,
για ποιο σκοπό,
με ποιες εγγυήσεις διαφάνειας,
με τι είδους ανθρώπινη εποπτεία,
και ποιος επωμίζεται το κόστος των λαθών.
Όσο υψηλότερο είναι το διακύβευμα μιας απόφασης, τόσο πιο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε με τη χρήση AI — και σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως να μην είναι καθόλου κατάλληλη.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να κυριαρχείται ούτε από φόβο ούτε από άκριτο ενθουσιασμό. Χρειαζόμαστε ρεαλισμό, διαφάνεια και έξυπνη ρύθμιση που να περιορίζει τις βλάβες χωρίς να εμποδίζει τις πραγματικά ωφέλιμες εφαρμογές.
Το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε αν είμαστε υπέρ ή κατά της AI. Είναι να διασφαλίσουμε ότι υπηρετεί τον άνθρωπο — και όχι το αντίστροφο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημόσιου τομέα με την υιοθέτηση της Ατζέντας Interoperable Europe 2026. Η Ατζέντα εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Interoperable Europe σε στενή συνεργασία με την Κοινότητα Interoperable Europe και αποτελεί το βασικό εργαλείο της ΕΕ για τον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων που ενισχύουν την ανταλλαγή δεδομένων και τη συνεργασία μεταξύ των δημόσιων διοικήσεων των κρατών-μελών.
Η Ατζέντα θεσπίστηκε στο πλαίσιο του Κανονισμού Interoperable Europe Act και αποσκοπεί στη βελτίωση της διασυνοριακής διαλειτουργικότητας των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών, διευκολύνοντας πολίτες, επιχειρήσεις και διοικήσεις να αλληλεπιδρούν απρόσκοπτα πέρα από εθνικά σύνορα.
Επτά προτεραιότητες για το 2026
Για το 2026, η Ατζέντα καθορίζει επτά βασικές προτεραιότητες, οι οποίες οργανώνονται σε τέσσερις ευρύτερους άξονες και συνοδεύονται από συγκεκριμένες δράσεις. Κεντρικός στόχος είναι η ενίσχυση της συντονισμένης δράσης μεταξύ κρατών-μελών και ευρωπαϊκών θεσμών, ώστε οι δημόσιες υπηρεσίες να σχεδιάζονται και να λειτουργούν με γνώμονα τη διαλειτουργικότητα «by design».
Έμφαση στις λύσεις διαλειτουργικότητας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον ορισμό, την ανάπτυξη και την κλιμάκωση λύσεων διαλειτουργικότητας που θα διαμορφώσουν το μέλλον των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη. Οι λύσεις αυτές περιλαμβάνουν επαναχρησιμοποιήσιμα στοιχεία όπως λογισμικό, υπηρεσίες, βασικά λεξιλόγια, αρχιτεκτονικά πλαίσια, κατευθυντήριες οδηγίες, πρότυπα και προδιαγραφές, τα οποία διευκολύνουν την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ δημόσιων φορέων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ατζέντα συνδυάζει δύο κρίσιμες προτεραιότητες: αφενός, τη διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής αντίληψης για το πώς θα πρέπει να είναι το μελλοντικό οικοσύστημα διαλειτουργικότητας και, αφετέρου, τη χαρτογράφηση και προώθηση υφιστάμενων λύσεων με υψηλή διασυνοριακή προστιθέμενη αξία.
Κομβικό ρόλο διαδραματίζει η επισήμανση επιλεγμένων εργαλείων ως «Interoperable Europe Solutions», μια διαδικασία που αναδεικνύει ώριμες και υψηλής ποιότητας λύσεις, κατάλληλες για ευρεία επαναχρησιμοποίηση. Ήδη, οι πρώτες λύσεις που ανακοινώθηκαν –όπως τα Core Vocabularies και το DCAT-AP– αποδεικνύουν πώς κοινές σημασιολογικές και δεδομενοκεντρικές προδιαγραφές μπορούν να απλοποιήσουν τη διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών.
Κοινή αρχιτεκτονική και σημασιολογική σύγκλιση
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο της Ατζέντας είναι η αντιστοίχιση των προτεινόμενων λύσεων με μια κοινή λογική αρχιτεκτονικής διαλειτουργικότητας, με αφετηρία την Ευρωπαϊκή Αναφορά Αρχιτεκτονικής Διαλειτουργικότητας (EIRA). Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία σημασιολογικού μητρώου που θα συνδέει ευρωπαϊκά και εθνικά σημασιολογικά μοντέλα, καθώς και η προώθηση καθιερωμένων προτύπων, όπως το CPSV-AP, σε πολιτικές της ΕΕ και στα κράτη-μέλη.
Διαλειτουργικότητα και ψηφιακή κυριαρχία της ΕΕ
Η Ατζέντα Interoperable Europe 2026 συνδέεται άμεσα και με τον στόχο της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας. Μέσα από την προώθηση ανοικτών προτύπων και κοινών, επαναχρησιμοποιήσιμων ευρωπαϊκών λύσεων, η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει τον τεχνολογικό κατακερματισμό και την εξάρτηση από κλειστές ή ιδιοκτησιακές τεχνολογίες. Στο πλαίσιο αυτό, δίνεται έμφαση στον κατάλογο ανοικτού λογισμικού της ΕΕ ως κεντρικό αποθετήριο λύσεων για δημόσιους φορείς.
Χρηματοδοτικές ευκαιρίες και υλοποίηση
Την υλοποίηση των προτεραιοτήτων θα στηρίξει το Πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη 2025-2027», μέσω ενός πολυκρατικού έργου για καινοτόμες και διασυνδεδεμένες δημόσιες διοικήσεις. Το έργο αυτό θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να αναπτύξουν από κοινού υποδομές και λύσεις διαλειτουργικότητας, ενισχύοντας τη διασυνοριακή επαναχρησιμοποίηση και την πρακτική εφαρμογή της Ατζέντας. Η σχετική πρόσκληση υποβολής προτάσεων παραμένει ανοικτή έως τις 19 Μαΐου 2026.
Από το όραμα στην πράξη
Η Ατζέντα 2026 αποτελεί τον πρώτο ετήσιο κύκλο εφαρμογής του Interoperable Europe Act και θα επικαιροποιείται κάθε χρόνο, ώστε να λαμβάνει υπόψη νέες ανάγκες, τεχνολογικές εξελίξεις και διδάγματα από την εφαρμογή της. Με τον τρόπο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση φιλοδοξεί να μετατρέψει τη διαλειτουργικότητα από στρατηγικό όραμα σε καθημερινή πρακτική πραγματικότητα για τον ευρωπαϊκό δημόσιο τομέα.
Ο νέος Νόμος για τα Ψηφιακά Δίκτυα (Digital Networks Act) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απειλεί να ανατρέψει σχεδόν μια δεκαετία προστασίας της ουδετερότητας του διαδικτύου στην Ευρώπη. Αυτό που παρουσιάζεται ως απλή τεχνική αναβάθμιση θα μπορούσε στην πραγματικότητα να παραδώσει τον έλεγχο του ανοιχτού διαδικτύου στα χέρια πολιτικών, να ανοίξει τον δρόμο για «ταχείες λωρίδες» επί πληρωμή και να αποδυναμώσει τις ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές.
Τι συμβαίνει
Στις 21 Ιανουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πολυαναμενόμενη πρόταση για τον Νόμο για τα Ψηφιακά Δίκτυα. Η πρόταση παρουσιάστηκε ως τεχνικός εκσυγχρονισμός των ευρωπαϊκών κανόνων τηλεπικοινωνιών, με δηλωμένο στόχο την τόνωση των επενδύσεων σε προηγμένες ψηφιακές υποδομές και τη βελτίωση της διασυνδεσιμότητας μεταξύ των κρατών-μελών.
Στην πραγματικότητα όμως, η πρόταση πηγαίνει πολύ πιο μακριά. Στην τρέχουσα μορφή της, σηματοδοτεί μια ριζική απομάκρυνση από τις θεμελιώδεις αρχές που διασφαλίζουν εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια ένα ανοιχτό και ουδέτερο διαδίκτυο.
«Εκσυγχρονισμός» δεν σημαίνει πάντα πρόοδος
Η Επιτροπή παρουσιάζει τον νέο νόμο ως αναγκαία επικαιροποίηση ξεπερασμένων κανόνων, προκειμένου να προετοιμαστούν τα ευρωπαϊκά δίκτυα για τις τεχνολογίες του μέλλοντος. Η υπόθεση αυτή όμως είναι παραπλανητική.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ουδετερότητα του διαδικτύου δεν είναι καθόλου απαρχαιωμένο. Αντιθέτως, εξελίσσεται διαρκώς εδώ και μια δεκαετία μέσα από τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις αποφάσεις ρυθμιστικών αρχών σε όλα τα κράτη-μέλη και τις επανειλημμένες κατευθυντήριες οδηγίες του BEREC (Φορέας Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών). Χάρη σε αυτές τις προστασίες, η διαδικτυακή κίνηση αντιμετωπίζεται ισότιμα — μια αρχή που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του ανταγωνισμού, της καινοτομίας και της ελευθερίας έκφρασης στο διαδίκτυο.
Αντί λοιπόν να χτίσει πάνω σε αυτά τα θεμέλια, ο νέος νόμος τα γκρεμίζει.
Χάνοντας την πυξίδα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η κατάργηση βασικών νομικών αιτιολογικών σκέψεων που αποτελούσαν για χρόνια οδηγό στην εφαρμογή της ουδετερότητας του διαδικτύου. Οι διατάξεις αυτές δεν ήταν απλό διακοσμητικό κείμενο — καθόριζαν τον τρόπο με τον οποίο δικαστές και ρυθμιστικές αρχές ερμήνευαν τον νόμο σε πραγματικές υποθέσεις.
Με τη διαγραφή 18 από τις 19 αιτιολογικές σκέψεις, ο νέος νόμος περιορίζει δραστικά τη νομική σαφήνεια και αποδυναμώνει τα δικαιώματα των πολιτών. Δημιουργείται έτσι ένα θολό τοπίο όπου οι μεγάλες εταιρείες θα μπορούν ευκολότερα να διεκδικήσουν προτεραιότητα επί πληρωμή και άλλες μορφές διακριτικής μεταχείρισης της κίνησης δεδομένων.
Παραθυράκι για «ταχείες λωρίδες» επί πληρωμή
Οι λεγόμενες «εξειδικευμένες υπηρεσίες» — δηλαδή υπηρεσίες που απολαμβάνουν προνομιακή μεταχείριση στο δίκτυο — αποτέλεσαν κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης στην αρχική συζήτηση για την ουδετερότητα του διαδικτύου. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση τις επέτρεπε μόνο όταν ήταν τεχνικά αναγκαίες και υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα έβλαπταν το ανοιχτό διαδίκτυο.
Αυτή η λεπτή ισορροπία διατηρήθηκε και επικαιροποιήθηκε από τους αρμόδιους ρυθμιστές. Το 2020 εξέδωσαν κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της ουδετερότητας του διαδικτύου στο πλαίσιο της τεχνολογίας 5G και του τεμαχισμού δικτύου (network slicing). Αυτή τη στιγμή μάλιστα διεξάγεται δημόσια διαβούλευση για περαιτέρω προσαρμογές, αν οι νέες τεχνολογίες το απαιτήσουν.
Η πρόταση για τον νέο νόμο όμως έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με αυτή τη διαδικασία: θα παραχωρούσε στην Επιτροπή μονομερή εξουσία να καθορίζει πότε επιτρέπονται οι «ταχείες λωρίδες», παρακάμπτοντας ενδεχομένως τις ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές και τις οδηγίες του BEREC. Πρόκειται για ωμή πολιτική παρέμβαση σε ό,τι υποτίθεται πως ήταν αμερόληπτη εφαρμογή του νόμου από ειδικούς.
Η επιστροφή του «δίκαιου μεριδίου»
Άλλη μια επικίνδυνη ιδέα που αναβιώνει με τον νέο νόμο είναι τα τέλη δικτύου, γνωστά και ως «δίκαιο μερίδιο» (fair share). Η έννοια αυτή προέρχεται από την εποχή της παραδοσιακής τηλεφωνίας, όπου τα δίκτυα χρέωναν τέλη για τον απλό τερματισμό κλήσεων. Οι μεγάλοι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι κέρδιζαν χρήματα απλώς και μόνο επειδή οι πελάτες τους δέχονταν κλήσεις. Το διαδίκτυο όμως δεν λειτούργησε ποτέ με αυτή τη λογική.
Η συντριπτική πλειοψηφία των διασυνδέσεων μεταξύ δικτύων (peering) — πάνω από το 99% του συνόλου — γίνεται χωρίς οικονομικό διακανονισμό, καθώς η ίδια η παγκόσμια διασυνδεσιμότητα είναι το προϊόν που πωλούν οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου. Η επιβολή τελών για τη βασική πρόσβαση θα στρεβλώσει αυτό το μοντέλο, θα ανεβάσει το κόστος των υπηρεσιών και θα στήσει νέα εμπόδια στις νεοσύστατες επιχειρήσεις και τους μικρότερους παρόχους.
Υπονόμευση της ρυθμιστικής ανεξαρτησίας
Η πρόταση προβλέπει επίσης τη μετατροπή του γραφείου του BEREC σε Γραφείο Ψηφιακών Δικτύων, δίνοντας παράλληλα στην Επιτροπή πρόσβαση σε εσωτερικές συζητήσεις και ομάδες εργασίας. Μπορεί να ακούγεται σαν απλή διοικητική αναδιάρθρωση, στην πράξη όμως πλήττει την ανεξαρτησία και την εμπιστευτικότητα που είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική εφαρμογή της ουδετερότητας του διαδικτύου και των λοιπών κανόνων τηλεπικοινωνιών.
Ανεξάρτητες αρχές όπως ο BEREC έχουν κερδίσει την εμπιστοσύνη του κοινού στηρίζοντας τις αποφάσεις τους σε τεκμηριωμένα στοιχεία και τεχνική εμπειρογνωμοσύνη. Όταν πολιτικά διορισμένοι αξιωματούχοι αποκτούν θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η αμερόληπτη εφαρμογή του νόμου κινδυνεύει να υποκατασταθεί από πολιτικά παζάρια. Κάτι τέτοιο θα έπληττε ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη στους δημόσιους θεσμούς και την ικανότητα των ρυθμιστών να ασκούν απρόσκοπτα το έργο τους.
Επίλογος
Ο Νόμος για τα Ψηφιακά Δίκτυα, στη μορφή που παρουσιάζεται σήμερα, δεν αποτελεί τη μεταρρύθμιση που χρειάζεται η Ευρώπη. Αντί να ενισχύει τη σαφήνεια και την ασφάλεια δικαίου, αποδυναμώνει κεκτημένα που κερδήθηκαν με κόπο, συγκεντρώνει εξουσίες σε πολιτικά όργανα και θέτει σε κίνδυνο το ανοιχτό και ουδέτερο διαδίκτυο.
Ό,τι παρουσιάζεται ως απλοποίηση είναι, για ακόμη μια φορά, διάβρωση.
Η πρόταση περνά τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Οι νομοθέτες καλούνται να επιλέξουν: θα υπερασπιστούν τις θεμελιώδεις ελευθερίες του διαδικτύου ή θα τις αφήσουν να καταρρεύσουν υπό το πρόσχημα της μεταρρύθμισης;
Στις 31 Ιανουαρίου και 1 Φεβρουαρίου 2026, χιλιάδες developers και enthusiasts του ελεύθερου λογισμικού συγκεντρώθηκαν για άλλη μια φορά στην πανεπιστημιούπολη ULB Solbosch στις Βρυξέλλες. Το FOSDEM, στην 26η του διοργάνωση, επιβεβαίωσε ξανά γιατί θεωρείται το σημαντικότερο ευρωπαϊκό συνέδριο ελεύθερου και ανοιχτού λογισμικού.
Με περίπου 1.195 ομιλητές, 1.078 παρουσιάσεις, 65 Developer Rooms και εκτιμώμενη προσέλευση άνω των 8.000 ατόμων, το FOSDEM 2026 ήταν μεγαλύτερο από ποτέ. Και όπως κάθε χρόνο, η είσοδος παρέμεινε δωρεάν και χωρίς εγγραφή — ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό που κρατά το συνέδριο πιστό στο πνεύμα του open source.
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) συμμετείχε ενεργά στη FOSDEM 2026, ενισχύοντας την ελληνική παρουσία στο κορυφαίο ευρωπαϊκό συνέδριο Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού.
Στο πλαίσιο της φετινής διοργάνωσης, η ΕΕΛΛΑΚ υποστήριξε τη συμμετοχή έξι νέων φοιτητών, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά το συνέδριο, να έρθουν σε επαφή με διεθνείς κοινότητες ανοικτού λογισμικού και να αποκτήσουν πολύτιμες εμπειρίες.
Η συμμετοχή των φοιτητών πραγματοποιήθηκε χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία των:
Αν υπήρχε ένα θέμα που διέτρεχε τις περισσότερες συζητήσεις φέτος, αυτό ήταν η ψηφιακή κυριαρχία και η τεχνολογική ανεξαρτησία της Ευρώπης. Τα self-hosted solutions, η αποκεντρωμένη υποδομή και το community-driven λογισμικό δεν ήταν πλέον niché θέματα — βρέθηκαν στο επίκεντρο.
Η μετατόπιση ήταν σαφής: από τις κεντρικοποιημένες πλατφόρμες προς συστήματα που επαναφέρουν τον έλεγχο στα χέρια των χρηστών και των κοινοτήτων. Ένα νέο devroom αφιερωμένο στο Cyber Resilience Act (CRA) εξέτασε πώς οι κοινότητες open source μπορούν να προετοιμαστούν για τις νέες ευρωπαϊκές κανονιστικές απαιτήσεις.
Main Track: Η καρδιά του FOSDEM
Το Main Track στην αίθουσα Janson — η μεγαλύτερη του συνεδρίου — φιλοξένησε τις κεντρικές ομιλίες που έθεσαν τον τόνο για όλο το FOSDEM.
Το Σάββατο ξεκίνησε δυναμικά με τον Michiel Leenaars να μιλά για το “FOSS in times of war, scarcity and (adversarial) AI” — μια επίκαιρη ανάλυση για το πώς το ελεύθερο λογισμικό αντιμετωπίζει τις σύγχρονες προκλήσεις.
Ακολούθησε ένα αφιέρωμα στο version control: ο Patrick Steinhardt παρουσίασε το μέλλον του Git για την επόμενη δεκαετία, ενώ οι Raphaël Gomès και Pierre-Yves David απάντησαν στο ερώτημα “Mercurial, 20 χρόνια μετά: πώς είμαστε ακόμα ζωντανοί;” — μια γιορτή για ένα project που πολλοί θεωρούσαν ξεπερασμένο.
Η Katharine Jarmul έθεσε ένα κρίσιμο ερώτημα: “What do we mean when we say Sovereign AI;” — μια προσπάθεια να ορίσουμε τι πραγματικά σημαίνει “κυρίαρχη” τεχνητή νοημοσύνη.
Ιδιαίτερη εντύπωση έκανε ο Ramon Santamaria με την ιστορία του raylib — 12 χρόνια ως solo maintainer ενός δημοφιλούς game development library. Μια υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε project υπάρχουν άνθρωποι.
Το Σάββατο έκλεισε με το καθιερωμένο Big FOSDEM Quiz of the Year — η ιδανική ευκαιρία για χαλάρωση μετά από μια γεμάτη μέρα.
Η Κυριακή ξεκίνησε με ένα θέμα που απασχολεί πολλούς: “Free as in Burned Out: Who Really Pays for Open Source?” — η Marga Manterola έθεσε το ερώτημα για το πραγματικό κόστος του “δωρεάν” λογισμικού.
Το θέμα της βιωσιμότητας συνεχίστηκε με τρεις διαδοχικές ομιλίες: ο James Bottomley μίλησε για την εμπιστοσύνη στους εργοδότες, ο Marco Bernasocchi για το “τρίγωνο” sustainability-community-business, και η Deborah Udoh για το παράδοξο της χρηματοδότησης FOSS.
Η Claire Giordano μοιράστηκε μαθήματα από 30 χρόνια PostgreSQL για το πώς χτίζεται η επόμενη γενιά contributors — ένα masterclass σε community building.
Δύο ομιλίες αφιερώθηκαν στο Cyber Resilience Act: πρακτικές οδηγίες για compliance και ένα panel με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή του νόμου.
Οι Daniel Izquierdo και Jesus Gonzalez-Barahona παρουσίασαν “The Geopolitics of Code” — από την ψηφιακή κυριαρχία στον παγκόσμιο κατακερματισμό. Μια ανάλυση για το πώς η γεωπολιτική επηρεάζει το open source.
Το συνέδριο έκλεισε με τον Daniel Stenberg (δημιουργός του curl) να μιλά για “Open Source Security in spite of AI” — μια ρεαλιστική ματιά στις προκλήσεις ασφάλειας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Open Source & EU Policy: Όταν το λογισμικό συναντά την πολιτική
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα devrooms φέτος ήταν το Open Source & EU Policy, που έτρεξε ολόκληρη την Κυριακή στην αίθουσα UA2.118. Εδώ, η τεχνολογία συνάντησε την πολιτική με τρόπο που αφορά άμεσα κάθε developer και κάθε χρήστη ελεύθερου λογισμικού στην Ευρώπη.
Ψηφιακή κυριαρχία vs παγκόσμια συνεργασία
Το devroom ξεκίνησε δυναμικά με debate για ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί η Ευρώπη να επιδιώξει ψηφιακή κυριαρχία χωρίς να απομονωθεί από την παγκόσμια open source κοινότητα; Οι Thierry Carrez, Vittorio Bertola και Gabriele Columbro ανέδειξαν τις προκλήσεις αλλά και τις ευκαιρίες αυτής της ισορροπίας.
Cyber Resilience Act: Τι σημαίνει για τα projects σας
Η ομιλία του Ciarán O’Riordan με τίτλο “CRA overview for everyone” ήταν ίσως η πιο πρακτική του devroom — μια 50λεπτη εισαγωγή στο τι πρέπει να γνωρίζουν τα open source projects και οι μικρότεροι οργανισμοί για τις νέες απαιτήσεις του Cyber Resilience Act. Ακολούθησε panel με εκπροσώπους του δημόσιου τομέα για το αν τα compliance costs μπορούν να γίνουν ευκαιρία βιωσιμότητας για το FOSS.
Κρυπτογραφία υπό απειλή;
Ο πρώην Ευρωβουλευτής Marcel Kolaja έθεσε ένα καυτό ερώτημα: “How Is the European Commission Planning to Break Cryptography This Time?” — μια κριτική ματιά στις πολιτικές που απειλούν την end-to-end encryption.
Age verification και η απειλή για το open source
Ένα panel με τους Felix Reda, Ella Jakubowska και Elina Eickstädt εξέτασε πώς οι προτάσεις για υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στο open source οικοσύστημα.
Fediverse και Digital Services Act
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συζήτηση για το πώς το Fediverse (Mastodon, ActivityPub κ.λπ.) αλληλεπιδρά με το Digital Services Act της ΕΕ. Μπορεί η αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική να λύσει τα προβλήματα των centralized social media;
Εργαλεία για τη δημοκρατία
Δύο εξαιρετικές παρουσιάσεις έδειξαν πώς το open source μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατία: το HowTheyVote.eu κάνει τις ψηφοφορίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πιο προσβάσιμες, ενώ το Democracy Data Space προτείνει ανοιχτή διαλειτουργικότητα για πλατφόρμες συμμετοχικής δημοκρατίας.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η κοινότητα open source δεν μπορεί πλέον να αγνοεί την ευρωπαϊκή νομοθεσία — αλλά μπορεί να τη διαμορφώσει.
Community Devroom: Η ανθρώπινη πλευρά του Open Source
Το Community devroom ήταν αφιερωμένο στο πιο σημαντικό στοιχείο κάθε open source project: τους ανθρώπους. Με 17 ομιλίες που κάλυψαν θέματα από burnout μέχρι AI, το devroom έθεσε ερωτήματα που αφορούν κάθε κοινότητα.
“There are No Adults in the Room”
Η ομιλία που έδωσε τον τόνο: πώς οι ομάδες ελεύθερου λογισμικού μαθαίνουν να “μεγαλώνουν” χωρίς ιεραρχίες; Οι Oren Klopfer, A. Salt και Elisabeth Wenger-Stickel μοιράστηκαν εμπειρίες για την ωρίμανση ομάδων χωρίς παραδοσιακές δομές ηγεσίας.
Προσβασιμότητα και Νευροδιαφορετικότητα
Δύο ομιλίες έθεσαν το θέμα της συμπερίληψης στο επίκεντρο. Ο Mike Gifford υποστήριξε ότι οι τέσσερις ελευθερίες του ελεύθερου λογισμικού εξαρτώνται από την προσβασιμότητα, ενώ η Diana Todea μίλησε για το πώς να χτίσουμε κοινότητες που καλωσορίζουν κάθε μυαλό — νευροτυπικό ή όχι.
Εταιρείες vs Foundations: Ποιος πρέπει να οδηγεί;
Οι Ray Paik και Fatih Degirmenci άνοιξαν μια κρίσιμη συζήτηση: πότε ένα project πρέπει να παραμείνει υπό εταιρικό έλεγχο και πότε να μεταβεί σε foundation; Μια ερώτηση που απασχολεί πολλά projects καθώς μεγαλώνουν.
Headscale & Tailscale: Μια ιστορία συμπληρωματικότητας
Ο Kristoffer Dalby παρουσίασε το Headscale, το open source clone του Tailscale, και πώς οι δύο κοινότητες συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται — ένα παράδειγμα υγιούς σχέσης μεταξύ proprietary και open source.
OpenSSL: Πώς το Heartbleed έχτισε κοινότητα
Ο Jon Ericson αφηγήθηκε πώς η καταστροφική ευπάθεια Heartbleed του 2014 έγινε αφορμή για να χτιστεί μια πραγματική κοινότητα γύρω από το OpenSSL — μια υπενθύμιση ότι μερικές φορές οι κρίσεις φέρνουν θετικές αλλαγές.
Burnout: Ένα δομικό πρόβλημα
Η Miranda Heath έθεσε ένα θέμα-ταμπού: το burnout στο open source δεν είναι ατομικό πρόβλημα, είναι δομικό. Και μπορούμε να το διορθώσουμε μαζί — αν το αναγνωρίσουμε.
AI και το μέλλον του mentorship
Δύο ομιλίες εξέτασαν τον αντίκτυπο του AI στις κοινότητες. Η Abigail Cabunoc Mayes ρώτησε: μπορεί ένας “Synthetic Senior” να αντικαταστήσει το mentorship; Και οι David Allen με Amanda Wagner περιέγραψαν το “AI Shockwave” που αναδιαμορφώνει τα θεμέλια των open source κοινοτήτων.
“What happens if someone breaks the rules?”
Οι Floor Drees και Jos van Schouten άνοιξαν τη συζήτηση για το Code of Conduct enforcement — τι γίνεται όταν κάποιος παραβιάζει τους κανόνες; Μια πρακτική ματιά στο community moderation.
Το Community devroom έδειξε ότι η τεχνολογία είναι μόνο η μισή ιστορία — η άλλη μισή είναι οι άνθρωποι που τη φτιάχνουν.
Η κοινότητα στο προσκήνιο
Πέρα από τις τεχνικές ομιλίες, το FOSDEM είναι πάνω απ’ όλα κοινότητα. Οργανισμοί όπως η Mozilla Foundation (με το αξέχαστο stand με δωρεάν cookies!), το Free Software Foundation, το FreeBSD Foundation και το Proxmox είχαν ισχυρή παρουσία.
Ιδιαίτερη εντύπωση έκανε το panel για τη δημοκρατική διακυβέρνηση σε οργανισμούς FOSS — μια συζήτηση για το πώς οι ομάδες ελεύθερου λογισμικού μαθαίνουν να “μεγαλώνουν” και να διαχειρίζονται τις εσωτερικές τους δυναμικές.
FOSDEM Junior: Το μέλλον του Open Source
Μια από τις πιο ωραίες πρωτοβουλίες ήταν το FOSDEM Junior — εργαστήρια για παιδιά 7-17 ετών με θέματα από microcontrollers και game development μέχρι… κέντημα! Μια υπενθύμιση ότι η κοινότητα του ελεύθερου λογισμικού σκέφτεται και τις επόμενες γενιές.
Η διαμάχη Dorsey
Φέτος δεν έλειψαν και οι εντάσεις. Η προγραμματισμένη ομιλία του Jack Dorsey (Block, Inc.) προκάλεσε αντιδράσεις λόγω της εμπλοκής του στην πώληση του Twitter στον Elon Musk και αμφιβολιών για τη σχέση του με το open source.
Ο Drew DeVault οργάνωσε ειρηνικό sit-in, και η ομιλία τελικά μετακινήθηκε από τα keynotes στο main track. Οι διοργανωτές αναγνώρισαν ότι “το Open Source και το Free Software είναι εγγενώς πολιτικά” — μια δήλωση που άφησε τις απόψεις να εκφραστούν ελεύθερα.
Το μεγάλο συμπέρασμα
Το FOSDEM 2026 έδειξε ότι το open source δεν αφορά πλέον μόνο την ελευθερία λογισμικού. Αφορά την ανεξαρτησία, τη βιωσιμότητα και την ικανότητα της Ευρώπης να διαμορφώσει το δικό της ψηφιακό μέλλον.
Αν δεν μπορέσατε να παραβρεθείτε, όλες οι ομιλίες είναι διαθέσιμες στο video.fosdem.org. Και αν σκέφτεστε να πάτε του χρόνου; Ετοιμαστείτε για αναμονές, φέρτε υπομονή — αλλά περιμένετε και την καλύτερη εμπειρία κοινότητας που μπορεί να προσφέρει ο κόσμος του ελεύθερου λογισμικού.
Σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας περνά μέσα από το διαδίκτυο — από τις συνομιλίες μας και τις φωτογραφίες μας μέχρι τα προσωπικά και επαγγελματικά μας δεδομένα — η προστασία της ιδιωτικότητας δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα.
Η κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο είναι σήμερα ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προστασίας των ψηφιακών επικοινωνιών και δεδομένων.
Με απλά λόγια:
Μόνο ο αποστολέας και ο παραλήπτης μπορούν να διαβάσουν ένα μήνυμα.
Ούτε η ίδια η εταιρεία που παρέχει την υπηρεσία δεν έχει πρόσβαση στο περιεχόμενο.
Τα δεδομένα παραμένουν ασφαλή ακόμα και σε περίπτωση παραβίασης διακομιστών.
Εφαρμογές όπως το WhatsApp και το Signal το έχουν ήδη υιοθετήσει, αλλά σε πολλές περιπτώσεις η προστασία είτε δεν είναι ενεργοποιημένη από προεπιλογή είτε απουσιάζει εντελώς.
Τι ζητά η καμπάνια από τις εταιρείες
Η πρωτοβουλία οργανώνει τα αιτήματά της σε τρεις βασικές κατηγορίες:
1. Να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους
Χαρακτηριστικά που έχουν ανακοινωθεί αλλά δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί:
Το Facebook να εφαρμόσει κρυπτογράφηση σε ομαδικές συνομιλίες.
Apple και Google να προσφέρουν διαλειτουργική κρυπτογράφηση στο RCS.
Το Bluesky να ενεργοποιήσει κρυπτογράφηση στα προσωπικά μηνύματα.
2. Οι προεπιλογές έχουν σημασία
Δυνατότητες που υπάρχουν αλλά δεν είναι ενεργοποιημένες αυτόματα:
Το Telegram να χρησιμοποιεί κρυπτογράφηση από προεπιλογή στα DMs.
Το WhatsApp να κρυπτογραφεί αυτόματα τα αντίγραφα ασφαλείας.
Το Ring να ενεργοποιεί κρυπτογράφηση στις κάμερες ασφαλείας.
3. Να Προστατεύσουν τα δεδομένα μας
Νέες λειτουργίες που πρέπει να προστεθούν:
Κρυπτογράφηση για τα backups του Google Authenticator.
Κρυπτογράφηση για τα αντίγραφα ασφαλείας Android.
Επιλογές ελέγχου ώστε εφαρμογές AI να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλείς συνομιλίες.
Δεν αρκεί το «τι» — έχει σημασία και το «πώς»
Η σωστή υλοποίηση είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την κρυπτογράφηση. Οι εταιρείες καλούνται να παρέχουν:
Κατανοητή ενημέρωση για το πώς λειτουργεί η ασφάλεια.
Διαφάνεια σχετικά με το ποια δεδομένα προστατεύονται και ποια όχι.
Τεχνική τεκμηρίωση για ειδικούς.
Ελάχιστη συλλογή μεταδεδομένων.
Σαφή εργαλεία ελέγχου για τους χρήστες.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται με διαφάνεια, όχι με αόριστες υποσχέσεις.
Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς
Οι χρήστες δεν είναι αμέτοχοι. Μπορούν:
Να ενεργοποιούν όποια λειτουργία κρυπτογράφησης είναι διαθέσιμη.
Να ζητούν από τις εταιρείες καλύτερη προστασία μέσω feedback και αιτημάτων.
Να υποστηρίζουν δημόσια τέτοιες πρωτοβουλίες.
Η πίεση των χρηστών έχει αποδειχθεί πολλές φορές καθοριστική για αλλαγές στην πολιτική των εταιρειών.
Η ιδιωτικότητα πρέπει να γίνει ο κανόνας
Σήμερα, η ισχυρή κρυπτογράφηση παραμένει η εξαίρεση αντί για τον κανόνα. Κι όμως, θα έπρεπε να αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό σε κάθε ψηφιακή υπηρεσία — από εφαρμογές μηνυμάτων μέχρι αποθήκευση αρχείων, wearables ή εφαρμογές σημειώσεων.
Το μήνυμα της καμπάνιας είναι σαφές: Οι συνομιλίες και τα δεδομένα μας ανήκουν σε εμάς — όχι στις εταιρείες ή στις κυβερνήσεις.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Γιατί το σχολείο δεν πρέπει να εκπαιδεύει με εμπορικά λογισμικά
Η εκπαίδευση δεν είναι ουδέτερη τεχνολογικά. Κάθε εργαλείο που χρησιμοποιείται στο σχολείο μεταφέρει αξίες, εξαρτήσεις και πρότυπα σκέψης. Όταν τα παιδιά μαθαίνουν από μικρή ηλικία να χρησιμοποιούν συγκεκριμένα εμπορικά λογισμικά, ουσιαστικά εκπαιδεύονται ως μελλοντικοί καταναλωτές κλειστών οικοσυστημάτων και όχι ως αυτόνομοι πολίτες που κατανοούν πώς λειτουργεί η ψηφιακή τεχνολογία. Αντίθετα, η συστηματική χρήση εργαλείων ανοιχτού λογισμικού στο σχολείο αποτελεί θεμέλιο ψηφιακής παιδείας, τεχνολογικής κυριαρχίας και δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Στην ελληνική πραγματικότητα υπάρχουν ήδη ώριμες, παιδαγωγικά τεκμηριωμένες προτάσεις, όπως τα εργαλεία που παρουσιάζονται στο mathe.ellak.gr, τα οποία καλύπτουν από βασικές δεξιότητες πληροφορικής έως προχωρημένες εφαρμογές προγραμματισμού, ρομποτικής και τεχνητής νοημοσύνης. Αυτά τα εργαλεία δεν «εκπαιδεύουν στη χρήση κουμπιών», αλλά στη λογική, στη διερεύνηση και στη συνεργατική μάθηση.
Ανοιχτό λογισμικό και παιδαγωγική ισότητα
Τα δεδομένα του ΟΟΣΑ από την έρευνα TALIS 2024 δείχνουν ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα ελλείψεις προσωπικού, αυξανόμενη πολυμορφία στις τάξεις και έντονες ανισότητες πρόσβασης σε πόρους. Σε αυτό το περιβάλλον, τα εμπορικά λογισμικά επιτείνουν τις ανισότητες: απαιτούν άδειες, συνδρομές και συχνά σύγχρονο εξοπλισμό, τον οποίο δεν διαθέτουν όλα τα σχολεία ούτε όλες οι οικογένειες.
Το ανοιχτό λογισμικό, αντίθετα, μπορεί να εγκατασταθεί, να προσαρμοστεί και να επαναχρησιμοποιηθεί χωρίς οικονομικούς ή νομικούς φραγμούς. Αυτό επιτρέπει στα σχολεία να εστιάσουν στην παιδαγωγική ουσία και όχι στη διαχείριση αδειών. Επιπλέον, δίνει τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να τροποποιούν εργαλεία και εκπαιδευτικό υλικό ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες πολυγλωσσικών τάξεων, μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες ή διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα, όπως ακριβώς αναδεικνύεται και στις μαρτυρίες εκπαιδευτικών από την Κόστα Ρίκα, τη Νέα Ζηλανδία ή τη Νότια Αφρική στο TALIS 2024.
Τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο: χαμηλό κόστος, τοπική γλώσσα, δημόσιος έλεγχος
Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση είναι αναπόφευκτη. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα χρησιμοποιηθεί, αλλά πώς και με ποιους όρους. Η άκριτη υιοθέτηση εμπορικών υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης μεταφέρει δεδομένα μαθητών σε αδιαφανείς υποδομές, ενισχύει τη γλωσσική και πολιτισμική κυριαρχία λίγων μεγάλων παικτών και περιορίζει τον παιδαγωγικό έλεγχο.
Αντίθετα, τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ανοιχτού λογισμικού, χαμηλού κόστους και τοπικής εκπαίδευσης μπορούν να αποτελέσουν παιδαγωγικό εργαλείο και όχι μηχανισμό εξάρτησης. Μοντέλα που εκπαιδεύονται κυρίως στην ελληνική γλώσσα και στο εκπαιδευτικό περιεχόμενο της χώρας μπορούν να υποστηρίξουν εξατομικευμένη μάθηση, ενισχυτική διδασκαλία και δημιουργικές δραστηριότητες, χωρίς να υποκαθιστούν τον ρόλο του εκπαιδευτικού. Όπως δείχνουν τα δεδομένα του TALIS, οι εκπαιδευτικοί που λαμβάνουν ουσιαστική επιμόρφωση στη χρήση της τεχνολογίας αισθάνονται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και είναι πιο πρόθυμοι να ενσωματώσουν καινοτόμες πρακτικές στην τάξη.
Κοινωνικά δίκτυα και ανήλικοι: προστασία της ανάπτυξης, όχι ψηφιακή απομόνωση
Παράλληλα με τα εργαλεία μάθησης, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο κοινωνικοποιούνται οι μαθητές. Όπως έχει τεκμηριωθεί και σε σχετικές παρεμβάσεις για τα κοινωνικά δίκτυα, τα εμπορικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδιασμένα για μεγιστοποίηση της προσοχής, όχι για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Η έκθεση ανηλίκων σε αλγοριθμικά συστήματα χειραγώγησης, παραπληροφόρησης και εμπορευματοποίησης της κοινωνικής ζωής υπονομεύει τόσο τη μαθησιακή διαδικασία όσο και τη δημοκρατική αγωγή.
Η θέση ότι δεν πρέπει να επιτρέπεται η πρόσβαση μαθητών σε εμπορικά κοινωνικά δίκτυα έως την αποφοίτησή τους από το λύκειο δε συνιστά απαγόρευση της ψηφιακής ζωής, αλλά μέτρο παιδαγωγικής προστασίας. Το σχολείο οφείλει να προσφέρει εναλλακτικά, ασφαλή και ανοιχτά ψηφιακά περιβάλλοντα συνεργασίας και έκφρασης, όπου οι μαθητές μαθαίνουν να συμμετέχουν χωρίς να γίνονται προϊόν.
Εκπαίδευση για πολίτες, όχι για χρήστες
Σε μια εποχή αυξανόμενων ανισοτήτων, ελλείψεων εκπαιδευτικού προσωπικού και τεχνολογικών μετασχηματισμών, η επιλογή του ανοιχτού λογισμικού στο σχολείο δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι στρατηγική επιλογή δημοσίου συμφέροντος. Διασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση, ενισχύει την παιδαγωγική αυτονομία των εκπαιδευτικών, προστατεύει τα δεδομένα των μαθητών και καλλιεργεί ψηφιακή συνείδηση.
Το σχολείο του 21ου αιώνα δεν πρέπει να παράγει απλώς ικανούς χρήστες πλατφορμών, αλλά πολίτες που κατανοούν, κρίνουν και συνδιαμορφώνουν την τεχνολογία. Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ανοιχτά εργαλεία, ανοιχτή γνώση και ανοιχτές παιδαγωγικές πρακτικές.
Γιατί οι δημοκρατίες οφείλουν να θωρακίσουν τον δημόσιο διάλογο απέναντι σε συντονισμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης
Οι δημοκρατίες δεν στηρίζονται στην υπόσχεση της απόλυτης αλήθειας. Στηρίζονται σε κάτι πιο εύθραυστο αλλά θεμελιώδες: στην ανεξαρτησία των απόψεων που συγκροτούν τον δημόσιο διάλογο. Όταν οι πολίτες εκφράζουν απόψεις ως διακριτά άτομα, η συλλογική κρίση, ακόμη και με ατέλειες, παραμένει λειτουργική. Όταν όμως ένας και μόνο δρών μπορεί να μιλά μέσα από χιλιάδες τεχνητές ταυτότητες, η ίδια η αρχή της δημοκρατικής διαβούλευσης καταρρέει.
Η ανάδυση σμηνών λογαριασμών που ελέγχονται από τεχνητή νοημοσύνη, όπως τεκμηριώνεται σε πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό Science, συνιστά ποιοτική και όχι απλώς ποσοτική κλιμάκωση του φαινομένου της διαδικτυακής παραπληροφόρησης. Δεν πρόκειται πλέον για απλά δίκτυα αυτοματοποιημένων λογαριασμών που αναπαράγουν το ίδιο μήνυμα, αλλά για συντονισμένα κοινωνικά μορφώματα, ικανά να μιμούνται την ανθρώπινη συμπεριφορά, να χτίζουν αξιοπιστία με την πάροδο του χρόνου και να προσαρμόζουν σε πραγματικό χρόνο τον λόγο τους στις αντιδράσεις του κοινού.
Από τη χειραγώγηση στην κατασκευή συναίνεσης
Η δημοκρατία λειτουργεί, μεταξύ άλλων, μέσω κοινωνικών ενδείξεων. Οι άνθρωποι διαμορφώνουν απόψεις όχι μόνο με βάση γεγονότα, αλλά και παρατηρώντας τι φαίνεται «κανονικό» ή «πλειοψηφικό» στο περιβάλλον τους. Τα σμήνη τεχνητών λογαριασμών εκμεταλλεύονται ακριβώς αυτή τη γνωστική διαδικασία, κατασκευάζοντας μια ψευδή εικόνα συναίνεσης. Περιθωριακές ή ακραίες αφηγήσεις εμφανίζονται ως ευρέως αποδεκτές, όχι επειδή πείθουν, αλλά επειδή επαναλαμβάνονται από χιλιάδες μάσκες.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τη βιομηχανοποίηση του φαινομένου. Επενδυτικά κεφάλαια χρηματοδοτούν πλέον εργαλεία που υπόσχονται «φυσική» αλληλεπίδραση χιλιάδων λογαριασμών, σε φυσικές συσκευές, ώστε να αποφεύγεται ο εντοπισμός. Δεν μιλάμε για θεωρητικό κίνδυνο. Το 2024, το υπουργείο δικαιοσύνης των ΗΠΑ ανακοίνωσε τη διάλυση δικτύου σχεδόν χιλίων λογαριασμών που παρίσταναν Αμερικανούς πολίτες και συνδέονταν με ρωσικές επιχειρήσεις παραπληροφόρησης. Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι σε μεγάλες δημόσιες συζητήσεις, έως και ένας στους πέντε λογαριασμούς είναι δημιούργημα τεχνητής νοημοσύνης.
Η απειλή για το οικοσύστημα της πληροφορίας
Η ζημιά δεν περιορίζεται στη βραχυπρόθεσμη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Τα σμήνη πλαστών λογαριασμών μπορούν να «μολύνουν» το ίδιο το οικοσύστημα της πληροφορίας, πλημμυρίζοντας το διαδίκτυο με περιεχόμενο σχεδιασμένο για να καταναλωθεί από μηχανές. Με αυτόν τον τρόπο, αλλοιώνουν τα δεδομένα εκπαίδευσης μελλοντικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και ενισχύουν έναν φαύλο κύκλο, όπου οι μηχανές τροφοδοτούνται με παραπληροφόρηση που οι ίδιες συνέβαλαν να παραχθεί.
Σε συνδυασμό με τη συγκεντρωτική δομή των κυρίαρχων κοινωνικών δικτύων, όπως έχει αναλυθεί και στο άρθρο για την αναγκαιότητα εναλλακτικών, αποκεντρωμένων κοινωνικών πλατφορμών στο ellak.gr, το αποτέλεσμα είναι ένας δημόσιος χώρος ευάλωτος σε συστηματική υπονόμευση από αυταρχικά καθεστώτα, χωρίς ουσιαστικό κόστος για τους επιτιθέμενους.
Από την αποσπασματική καταστολή στη συστημική άμυνα
Οι δημοκρατίες δεν μπορούν να βασίζονται σε αποσπασματικές «εκκαθαρίσεις» λογαριασμών εκ των υστέρων. Η λογική του «βλέπουμε και αφαιρούμε» είναι αργή, αναποτελεσματική και πάντοτε καθυστερημένη σε σχέση με τη ζημιά που έχει ήδη προκληθεί. Απαιτείται μια μετατόπιση προς τη συνεχή ανίχνευση συντονισμένης συμπεριφοράς, όχι με βάση την ομοιότητα κειμένου, αλλά με βάση στατιστικά.
Παράλληλα, οι άμυνες οφείλουν να οργανώνονται προληπτικά. Όπως οι κοινωνίες οργανώνουν ασκήσεις πολιτικής προστασίας, έτσι και τα ψηφιακά οικοσυστήματα πρέπει να υποβάλλονται σε προσομοιώσεις επιθέσεων, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα. Μόνο έτσι μπορούν να εντοπιστούν δομικές αδυναμίες πριν αξιοποιηθούν από κακόβουλους δρώντες.
Να γίνει ακριβή η πλαστοπροσωπία
Κρίσιμο στοιχείο είναι η αντιστροφή της οικονομίας της χειραγώγησης. Σήμερα, η δημιουργία χιλιάδων ψεύτικων ταυτοτήτων κοστίζει ελάχιστα. Οι δημοκρατίες οφείλουν να καταστήσουν αυτή την πρακτική τεχνικά δύσκολη και οικονομικά ασύμφορη. Σημαίνει ανάπτυξη μηχανισμών «επαληθευμένης ανωνυμίας», κρυπτογραφικών αποδείξεων μοναδικότητας, που επιβεβαιώνουν ότι πίσω από έναν λογαριασμό υπάρχει ένας και μόνο άνθρωπος, χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητά του εάν δεν το επιθυμεί ο ίδιος.
Διαφάνεια και ανεξάρτητος έλεγχος
Καμία άμυνα δεν είναι εφικτή χωρίς πρόσβαση στη γνώση. Η υποχρεωτική, ελεύθερη και με σεβασμό στην ιδιωτικότητα πρόσβαση ερευνητών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα δεδομένα των πλατφορμών είναι προϋπόθεση δημοκρατικής λογοδοσίας. Χωρίς αυτό το «δικαίωμα στη μελέτη», η κοινωνία καλείται απλώς να εμπιστευθεί τις ίδιες τις εταιρείες που επωφελούνται από την αυξημένη, έστω και τεχνητή, αλληλεπίδραση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου, κατανεμημένου Παρατηρητηρίου Επιρροής, αποτελούμενου από πανεπιστήμια και μη κυβερνητικούς οργανισμούς, μπορεί να λειτουργήσει ως κοινό σημείο αναφοράς. Όχι για να κρίνει το περιεχόμενο, αλλά για να τεκμηριώνει πότε ο «λαός» που μιλά δεν είναι πραγματικός, αλλά προϊόν συντονισμένης καμπάνιας παραπληροφόρησης.
Η υπεράσπιση της δημοκρατίας ως τεχνικό και πολιτικό καθήκον
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν καθιστά τη δημοκρατία αδύνατη. Καθιστά όμως αφόρητα εύκολη την πλαστογράφηση της συλλογικής βούλησης. Αν οι δημοκρατίες δεν αντιδράσουν με αυστηρά, προληπτικά και διαρθρωτικά μέτρα, ο δημόσιος διάλογος θα μετατραπεί σε πεδίο όπου οι πιο θορυβώδεις “μηχανές” υπερισχύουν των ανθρώπων. Το διακύβευμα δεν είναι ο έλεγχος της αλήθειας, αλλά η διασφάλιση ότι, στον πυρήνα της δημοκρατικής διαδικασίας, μιλούν ακόμη οι πολίτες και όχι σμήνη από πλαστούς λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα.
When AI Can Fake Majorities, Democracy Slips Away Επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό Science με εμπειρική και θεωρητική τεκμηρίωση του φαινομένου: https://www.science.org/
DOJ Disrupts Russia-Linked AI Bot Farm Ανακοίνωση του υπουργείου δικαιοσύνης των ΗΠΑ για την εξάρθρωση δικτύου πλαστών λογαριασμών: https://www.justice.gov/
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των συστημάτων Δικαιοσύνης αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η τεχνολογία καλείται να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και την προσβασιμότητα των δικαστικών υπηρεσιών. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέπτυξε το Justice IT Toolbox, μια στρατηγική πρωτοβουλία που στοχεύει στη στήριξη των κρατών-μελών στον εκσυγχρονισμό των εθνικών τους συστημάτων Δικαιοσύνης.
Το Justice IT Toolbox εντάσσεται στη στρατηγική DigitalJustice@2030 και λειτουργεί ως μια κοινή δεξαμενή ψηφιακών λύσεων, εργαλείων πληροφορικής, προτύπων δεδομένων και κατευθυντήριων οδηγιών. Σκοπός του είναι να επιτρέψει την επαναχρησιμοποίηση δοκιμασμένων τεχνολογικών λύσεων, μειώνοντας τον κατακερματισμό και αποφεύγοντας την άσκοπη επανάληψη προσπαθειών μεταξύ των κρατών-μελών.
Συνεργασία και επαναχρησιμοποίηση ψηφιακών λύσεων
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Justice IT Toolbox είναι ο συνεργατικός του χαρακτήρας. Η πλατφόρμα προσφέρει έναν κοινό χώρο όπου τα κράτη-μέλη μπορούν να μοιράζονται λύσεις που έχουν ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία σε εθνικό επίπεδο. Αυτές οι λύσεις, σχεδιασμένες με γνώμονα τη διαλειτουργικότητα, μπορούν να προσαρμοστούν και να υιοθετηθούν από άλλες χώρες, επιταχύνοντας έτσι τη διαδικασία ψηφιοποίησης της Δικαιοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζεται με το Ψηφιακό Πακέτο Δικαιοσύνης 2030, το οποίο δίνει έμφαση στη χρήση κοινών τεχνικών προτύπων, στη διασυνοριακή συνεργασία και στη δημιουργία διαλειτουργικών συστημάτων που διευκολύνουν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ δικαστικών αρχών.
Δικαιοσύνη πιο προσβάσιμη και ανθεκτική
Κεντρικός στόχος του Justice IT Toolbox είναι η δημιουργία δικαστικών συστημάτων που να είναι πιο φιλικά προς τον πολίτη και καλύτερα προετοιμασμένα για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Μέσω της χρήσης ψηφιακών εργαλείων και τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, η Δικαιοσύνη μπορεί να γίνει ταχύτερη, πιο αποδοτική και πιο διαφανής, τόσο για τους πολίτες όσο και για τους επαγγελματίες του νομικού κλάδου.
Παράλληλα, η πρωτοβουλία συνδέεται στενά με τον υπό διαμόρφωση European Legal Data Space, ο οποίος φιλοδοξεί να παρέχει δομημένα και επαναχρησιμοποιήσιμα νομικά και δικαστικά δεδομένα. Τα δεδομένα αυτά θα αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη νέας γενιάς ψηφιακών και AI εργαλείων, ενισχύοντας περαιτέρω την καινοτομία στον χώρο της Δικαιοσύνης.
Ένα ανοιχτό οικοσύστημα για τη ψηφιακή Δικαιοσύνη
Το Justice IT Toolbox απευθύνεται σε δημόσιες διοικήσεις, δικαστικές αρχές, νομικούς επαγγελματίες και ειδικούς στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Όλοι καλούνται να εξερευνήσουν την πλατφόρμα, να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία και να συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση ενός κοινού ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ψηφιακής Δικαιοσύνης.
Μέσα από την πύλη Interoperable Europe, το Justice IT Toolbox αναδεικνύεται σε βασικό μοχλό συνεργασίας και καινοτομίας, υποστηρίζοντας τη μετάβαση προς πιο αποδοτικά, διαφανή και διαλειτουργικά συστήματα Δικαιοσύνης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συζήτηση γύρω από τη σχέση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI) και του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Η πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή Axel Voss, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ψηφοφορία στην Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων (JURI), παρουσιάζεται ως απάντηση σε υπαρκτές ανησυχίες δημιουργών και δικαιούχων. Ωστόσο, παρά ορισμένες βελτιώσεις μέσω συμβιβαστικών τροπολογιών, η συνολική πρόταση δημιουργεί περισσότερη νομική αβεβαιότητα απ’ όση επιλύει και, τελικά, θα έπρεπε να απορριφθεί..
Εξόρυξη κειμένου και δεδομένων (TDM) και εκπαίδευση AI
Ένα από τα βασικά προβλήματα της αρχικής έκθεσης ήταν ο ισχυρισμός ότι η εκπαίδευση συστημάτων γενετικής AI δεν καλύπτεται από το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο πνευματικών δικαιωμάτων. Η θέση αυτή ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τη λογική του AI Act και προκαλούσε σύγχυση κυρίως σε ερευνητές, πανεπιστήμια και οργανισμούς που αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.
Παρότι το τελικό κείμενο υποχωρεί από αυτή τη σκληρή γραμμή, μιλώντας πλέον για «ασάφειες» ως προς την εφαρμογή των εξαιρέσεων TDM, το πρόβλημα παραμένει. Οι εξαιρέσεις αυτές αποτελούν θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής καινοτομίας και είναι ήδη επαρκώς διατυπωμένες ώστε να καλύπτουν την εκπαίδευση μοντέλων AI.
Διαφάνεια: θεμιτός στόχος, μη ρεαλιστικές απαιτήσεις
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια, φτάνοντας στο σημείο να ζητά πλήρη και αναλυτική καταγραφή κάθε έργου που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση ενός μοντέλου AI, καθώς και λεπτομερή αρχεία για δραστηριότητες crawling και inferencing. Στην πράξη, τέτοιες απαιτήσεις είναι τεχνικά ανεφάρμοστες για μεγάλα μοντέλα που εκπαιδεύονται σε τεράστιους, ετερογενείς όγκους δεδομένων.
Αντί να ενισχύουν την προστασία των δημιουργών, οι προτάσεις αυτές κινδυνεύουν να αυξήσουν το κόστος συμμόρφωσης, να δημιουργήσουν νέες νομικές αβεβαιότητες και να εγείρουν σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων — χωρίς σαφές όφελος για το κοινό.
Δικαιώματα χρηστών και θετικές βελτιώσεις
Στα θετικά σημεία του αναθεωρημένου κειμένου συγκαταλέγεται η αναγνώριση της ανάγκης προστασίας των νόμιμων χρήσεων. Η έκθεση επισημαίνει ότι τυχόν μέτρα κατά παραβιάσεων πνευματικών δικαιωμάτων από περιεχόμενο που παράγεται από AI δεν θα πρέπει να εμποδίζουν νόμιμες εξαιρέσεις, όπως η ιδιωτική χρήση, η παράθεση αποσπασμάτων, η κριτική, η παρωδία και η σάτιρα.
Επιπλέον, είναι θετικό ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες ενός ευρύτερου φάσματος ενδιαφερομένων, όπως ερευνητικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες και πολιτιστικοί οργανισμοί, και όχι μόνο τα συμφέροντα μεγάλων δικαιούχων ή τεχνολογικών εταιρειών.
Ο κίνδυνος νέων αποκλειστικών δικαιωμάτων για τον Τύπο
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της πρότασης είναι η ιδέα δημιουργίας νέων ή διευρυμένων αποκλειστικών δικαιωμάτων υπέρ εκδοτών Τύπου και ειδησεογραφικών μέσων, τα οποία θα απαιτούν ρητή συγκατάθεση για τη χρήση περιεχομένου τους στην εκπαίδευση και λειτουργία συστημάτων AI. Μια τέτοια προσέγγιση θα αφαιρούσε ουσιαστικά το δημοσιογραφικό περιεχόμενο από το πεδίο εφαρμογής των εξαιρέσεων TDM, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Δεν υπάρχει πειστική νομική ή κοινωνική αιτιολόγηση για την αναβάθμιση του ειδησεογραφικού περιεχομένου σε προνομιούχο κατηγορία έναντι άλλων έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα.
Συμπέρασμα
Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σαφές, συνεκτικό και εφαρμόσιμο πλαίσιο για τη σχέση μεταξύ πνευματικών δικαιωμάτων και τεχνητής νοημοσύνης. Οι εξαιρέσεις TDM αποτελούν βασικό εργαλείο για την έρευνα και την καινοτομία και δεν θα πρέπει να υπονομευθούν. Υπό την παρούσα μορφή της, η έκθεση Voss αποτυγχάνει να πετύχει αυτή την ισορροπία και η απόρριψή της — ή τουλάχιστον η ουσιαστική διόρθωση των σοβαρότερων λαθών της — θα ήταν η πιο συνετή επιλογή.
Γιατί τα εναλλακτικά, ανοιχτά κοινωνικά δίκτυα είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη δημοκρατία, την παιδεία και την κοινωνική συνοχή
Σήμερα, ο βασικός χώρος όπου οι πολίτες ενημερώνονται, συζητούν πολιτικά ζητήματα, οργανώνονται σε κοινότητες και συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο δεν είναι ούτε η πλατεία ούτε κάποιο θεσμικό δημόσιο φόρουμ. Είναι ιδιωτικές ψηφιακές πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok, το WhatsApp, το X και το YouTube. Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν εξελιχθεί σε κρίσιμη κοινωνική υποδομή, χωρίς όμως να έχουν σχεδιαστεί για να υπηρετούν τη δημοκρατική deliberation, την παιδαγωγική αξία του διαλόγου ή τη συλλογική ευημερία. Αντιθέτως, έχουν σχεδιαστεί με μοναδικό στόχο τη μεγιστοποίηση της εμπλοκής, μέσω μηχανισμών που ευνοούν τον θυμό, την πόλωση και την παραπληροφόρηση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο λειτουργικό ή ηθικό. Είναι βαθιά πολιτικό και θεσμικό. Λειτουργίες ζωτικής σημασίας για την κοινωνία, όπως η δημόσια διαβούλευση, η κοινοτική οργάνωση, η ενημέρωση σε τοπικό επίπεδο και η πολιτική συμμετοχή, έχουν εκχωρηθεί σε παγκόσμιες πλατφόρμες που δεν λογοδοτούν δημοκρατικά, δεν διαλειτουργούν μεταξύ τους και δεν υπόκεινται σε ουσιαστική κοινωνική διακυβέρνηση. Παρότι οι ανάγκες αυτές είναι κατά βάση εθνικές ή τοπικές, η ψηφιακή υποδομή που τις εξυπηρετεί παραμένει συγκεντρωτική, αδιαφανής και προσανατολισμένη στο επιχειρηματικό μοντέλο της επιτήρησης.
Ένας από τους λόγους που συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε αυτά τα δίκτυα, παρότι γνωρίζουμε τις βλαβερές τους επιπτώσεις, είναι ότι έχουν ενσωματωθεί βαθιά στην καθημερινότητά μας. Ο συνδυασμός εθιστικού σχεδιασμού, εξατομικευμένων ροών περιεχομένου και φόβου αποκλεισμού δημιουργεί έναν ψηφιακό γόρδιο δεσμό. Δεν πρόκειται απλώς για ψυχαγωγία, αλλά για υποχρεωτική συμμετοχή. Πολλές φορές η πρόσβαση σε σχολικές ομάδες, τοπικές συλλογικότητες, δημόσιες ανακοινώσεις ή ακόμη και πολιτικές συζητήσεις προϋποθέτει την παρουσία σε συγκεκριμένες πλατφόρμες.
Ωστόσο, ο μύθος ότι τα σημερινά κοινωνικά δίκτυα είναι αναντικατάστατα δεν ευσταθεί. Αν αναλύσει κανείς τις βασικές λειτουργίες που επιτελούν, θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για σχετικά τυποποιημένες τεχνολογικές δυνατότητες: ταυτοποίηση, δημόσιες και ιδιωτικές ομάδες, ανταλλαγή μηνυμάτων, δημοσιεύσεις, σχολιασμός, ψηφοφορίες, διαβούλευση και φιλοξενία περιεχομένου. Για όλες αυτές τις λειτουργίες υπάρχουν ώριμες, αξιόπιστες και ανοιχτού κώδικα εναλλακτικές λύσεις, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως ψηφιακά κοινά.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το Decidim και το CONSUL, που χρησιμοποιούνται διεθνώς για δημόσιες διαβουλεύσεις και συμμετοχικές διαδικασίες, και το PeerTube, μια αποκεντρωμένη πλατφόρμα φιλοξενίας βίντεο που σέβεται την ιδιωτικότητα και τη διαλειτουργικότητα. Αντίστοιχα, το οικοσύστημα του AT Protocol, πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε το Bluesky, δείχνει πώς μπορούν να οικοδομηθούν κοινωνικές τεχνολογίες που δεν εγκλωβίζουν τους χρήστες σε κλειστούς ψηφιακούς κήπους.
Το κρίσιμο βήμα είναι η αλλαγή οπτικής. Αντί να μιλάμε για «κοινωνικά μέσα», είναι προτιμότερο να μιλάμε για «κοινωνικές τεχνολογίες». Ο όρος αυτός αποτυπώνει καλύτερα τον ρόλο τους ως υποδομών δημόσιου ενδιαφέροντος, αντί ως εργαλεία ψυχαγωγίας. Όπως ακριβώς τα κράτη σχεδιάζουν οδικά δίκτυα ή εκπαιδευτικά συστήματα με κριτήρια κοινωνικής ωφέλειας, έτσι οφείλουν να προσεγγίσουν και τον ψηφιακό δημόσιο χώρο με όρους υποδομής, διακυβέρνησης και μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα των εθνικών ή τοπικών ψηφιακών σφαιρών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για ψηφιακά οικοσυστήματα όπου οι χρήστες μπορούν να συμμετέχουν αφού επιβεβαιώσουν τη σχέση τους με μια συγκεκριμένη δικαιοδοσία, χωρίς αυτό να σημαίνει αποκλεισμό από τον παγκόσμιο ιστό. Μέσω ανοιχτών πρωτοκόλλων και διαλειτουργικών προτύπων, αυτές οι σφαίρες μπορούν να συνδέονται μεταξύ τους, διατηρώντας ταυτόχρονα τον έλεγχο των δεδομένων και των κανόνων συμμετοχής σε δημόσιο ή κοινοτικό επίπεδο.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση παίζουν τεχνολογίες όπως τα επαληθεύσιμα διαπιστευτήρια και τα ψηφιακά συστήματα ταυτότητας, τα οποία ήδη αξιοποιούνται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο eIDAS. Η δυνατότητα να πιστοποιείται, για παράδειγμα, ότι ένας λογαριασμός ανήκει σε πολίτη μιας συγκεκριμένης χώρας ή σε εκπρόσωπο δημόσιου φορέα, ενισχύει την εμπιστοσύνη και την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου χωρίς να καταφεύγει σε μαζική επιτήρηση.
Η Ευρώπη διαθέτει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: ένα κοινό κανονιστικό πλαίσιο που μπορεί να στηρίξει τη συλλογική ανάπτυξη τέτοιων υποδομών. Πρωτοβουλίες όπως τα European Digital Infrastructure Consortia, και ειδικότερα τα σχήματα που επικεντρώνονται στα ψηφιακά κοινά, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για κοινή χρηματοδότηση, συντήρηση και εξέλιξη ανοιχτών κοινωνικών τεχνολογιών. Έτσι, αποφεύγεται ο κατακερματισμός και μειώνεται το κόστος για κράτη, φορείς και κοινότητες.
Το συμπέρασμα είναι σαφές. Δεν υπάρχει ούτε λόγος ούτε χρόνος για αναμονή. Οι τεχνολογικές βάσεις υπάρχουν, οι κοινωνικές ανάγκες είναι πιεστικές και η δημοκρατική συνοχή δοκιμάζεται. Η αντικατάσταση των σημερινών κοινωνικών δικτύων δεν σημαίνει απλώς αλλαγή πλατφόρμας. Σημαίνει επαναθεμελίωση του ψηφιακού δημόσιου χώρου πάνω σε αρχές διαφάνειας, συμμετοχής, παιδείας και ανοιχτού κώδικα. Αν ο γόρδιος δεσμός των κοινωνικών δικτύων δεν λύνεται, τότε οφείλουμε, συλλογικά, να τον κόψουμε.
Πολύ πριν από την εμφάνιση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, οι κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων προειδοποιούσαν ότι οι νέες τεχνολογίες επεξεργασίας και ανάλυσης της πληροφορίας θα κατέστρεφαν τη δημιουργικότητα. Οι μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου κατηγορήθηκαν ως «μηχανές παραβίασης δικαιωμάτων», επειδή αντέγραφαν και ανέλυαν τεράστιες ποσότητες προστατευόμενου περιεχομένου χωρίς άδεια. Όπως είχε συμβεί παλαιότερα με τον φωτοτυπικό μηχανισμό και το βίντεο, οι αντιδράσεις οδήγησαν στα δικαστήρια.
Τα δικαστήρια, ωστόσο, κατέληξαν σε διαφορετικό συμπέρασμα. Αναγνώρισαν ότι η αντιγραφή με σκοπό την κατανόηση, την ευρετηρίαση και τον εντοπισμό πληροφοριών αποτελεί κλασικό παράδειγμα «δίκαιης χρήσης» (fair use) και βασική προϋπόθεση για ένα ελεύθερο και ανοιχτό διαδίκτυο.
Σήμερα, το ίδιο επιχείρημα επανέρχεται — αυτή τη φορά εναντίον της τεχνητής νοημοσύνης. Το ερώτημα παραμένει το ίδιο: πρέπει οι δημιουργοί να ελέγχουν όχι μόνο την αναπαραγωγή των έργων τους, αλλά και την ανάλυση και τη μάθηση που βασίζονται σε αυτά;
Η δίκαιη χρήση προστατεύει την ανάλυση — ακόμη και όταν είναι αυτοματοποιημένη
Η αμερικανική νομολογία έχει εδώ και δεκαετίες αναγνωρίσει ότι η αντιγραφή για σκοπούς ανάλυσης, μάθησης και ευρετηρίασης είναι νόμιμη και μετασχηματιστική. Η αρχή αυτή δεν γεννήθηκε με την τεχνητή νοημοσύνη, ούτε παύει να ισχύει επειδή η διαδικασία εκτελείται από αλγόριθμους.
Η εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Τα συστήματα δεν «απομνημονεύουν» έργα για να τα αναπαράγουν, αλλά αναλύουν μοτίβα και στατιστικές σχέσεις στη γλώσσα και στην πληροφορία. Ο στόχος δεν είναι η υποκατάσταση των πρωτότυπων έργων, αλλά η δημιουργία νέων, πρωτότυπων αποτελεσμάτων. Αυτός ο μετασχηματιστικός χαρακτήρας βρίσκεται στον πυρήνα της δίκαιης χρήσης.
Η προσπάθεια να απαιτηθούν άδειες για κάθε μορφή ανάλυσης θα είχε πολύ ευρύτερες συνέπειες από την τεχνητή νοημοσύνη. Θα απειλούσε πρακτικές όπως η εξόρυξη δεδομένων και η ανάλυση επιστημονικής βιβλιογραφίας, που αποτελούν θεμέλιο της έρευνας στην ιατρική, τη φυσική και την τεχνολογία.
Η λάθος λύση σε πραγματικά προβλήματα
Οι ανησυχίες εργαζομένων για την αυτοματοποίηση και την απώλεια θέσεων εργασίας είναι υπαρκτές και σοβαρές. Όμως η επέκταση του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας δεν αποτελεί τη σωστή απάντηση. Το copyright δεν σχεδιάστηκε για να ρυθμίζει οικονομικές μεταβάσεις ή να προστατεύει επαγγέλματα από την τεχνολογική αλλαγή.
Αντίθετα, μια τέτοια επέκταση κινδυνεύει να ενισχύσει τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας. Μόνο αυτές διαθέτουν τους πόρους για να διαπραγματευτούν μαζικές άδειες χρήσης εκατομμυρίων έργων, αποκλείοντας μικρότερους παίκτες, ερευνητικά ιδρύματα, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και έργα ανοιχτού κώδικα.
Γιατί η δίκαιη χρήση παραμένει κρίσιμη
Η μάθηση από προϋπάρχοντα έργα αποτελεί τη βάση της ελευθερίας της έκφρασης και της πολιτιστικής εξέλιξης. Οι μηχανές αναζήτησης, η ψηφιοποίηση βιβλιοθηκών και η ανάλυση δεδομένων δεν κατέστρεψαν τη δημιουργικότητα — την ενίσχυσαν.
Η τεχνητή νοημοσύνη θέτει νέα, σύνθετα ερωτήματα. Όμως η δίκαιη χρήση παραμένει το σωστό σημείο εκκίνησης. Όπως και στο παρελθόν, η προστασία της μάθησης και της ανάλυσης είναι απαραίτητη για μια κοινωνία γνώσης ανοιχτή, καινοτόμα και δημοκρατική.
Το ανοιχτό λογισμικό (open source software) καθιερώνεται ολοένα και περισσότερο ως βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής ψηφιακής πολιτικής, σύμφωνα με νέα ανάλυση που δημοσίευσε η ομάδα του Open Source Observatory (OSOR). Η μελέτη εξετάζει τα ευρήματα από 23 εθνικές εκθέσεις για το ανοιχτό λογισμικό, αποτυπώνοντας την πρόοδο, τις τάσεις και τα θεσμικά πλαίσια που διαμορφώνονται στις ευρωπαϊκές δημόσιες διοικήσεις.
Από τις 23 εκθέσεις, οι 19 αποτελούν επικαιροποιήσεις υφιστάμενων αναλύσεων, ενώ τέσσερις δημοσιεύονται για πρώτη φορά και αφορούν χώρες των Δυτικών Βαλκανίων: την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο και τη Σερβία. Η διεύρυνση αυτή προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της υιοθέτησης του ανοιχτού λογισμικού στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ανάλυση δείχνει ότι το ανοιχτό λογισμικό παύει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα τεχνικό εργαλείο και αναγνωρίζεται πλέον ως στρατηγικός στόχος των εθνικών ψηφιακών πολιτικών. Η πλειονότητα των χωρών διαθέτει πλέον επίσημες πολιτικές ή αναφορές στο ανοιχτό λογισμικό, ενώ οι εθνικές ψηφιακές στρατηγικές το ενσωματώνουν όλο και συχνότερα ως μέσο ενίσχυσης της διαφάνειας, της καινοτομίας και της ψηφιακής κυριαρχίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διακυβέρνηση. Αναδύονται πολυσυμμετοχικά μοντέλα συνεργασίας, στα οποία οι δημόσιες διοικήσεις συνεργάζονται με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, πανεπιστήμια και κοινότητες προγραμματιστών. Οι συμπράξεις αυτές ενισχύουν τη βιωσιμότητα των έργων ανοιχτού λογισμικού και συμβάλλουν στη δημιουργία οικοσυστημάτων συνεργασίας.
Ωστόσο, η μελέτη επισημαίνει και σημαντικές προκλήσεις. Τα ευρωπαϊκά πλαίσια διαλειτουργικότητας, παρότι υπάρχουν, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα όσον αφορά τη διασυνοριακή συνεργασία. Η αποτελεσματική εφαρμογή τους στα κράτη-μέλη θα μπορούσε να περιορίσει την επανάληψη έργων και να μειώσει το κόστος ανάπτυξης ψηφιακών λύσεων. Παράλληλα, ενώ οι κατάλογοι ανοικτών δεδομένων είναι πλέον ευρέως διαδεδομένοι, η διαθεσιμότητα πλατφορμών διαμοιρασμού κώδικα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα — ορισμένες διαθέτουν έως και έξι τέτοιες πλατφόρμες, ενώ άλλες καμία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Η μελέτη αναδεικνύει τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ ως μια κρίσιμη ευκαιρία για την ενσωμάτωση του ανοιχτού λογισμικού στις ψηφιακές υποδομές από τα πρώτα στάδια. Η ευθυγράμμιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων διοικήσεων στις υποψήφιες χώρες.
Συνολικά, το νέο έγγραφο του OSOR επιβεβαιώνει ότι το ανοιχτό λογισμικό εξελίσσεται σε βασικό συστατικό της ευρωπαϊκής ψηφιακής στρατηγικής. Παρότι παραμένουν προκλήσεις, η κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερη συνεργασία, λιγότερη κατακερματισμένη ανάπτυξη και ισχυρότερη αξιοποίηση των ανοιχτών τεχνολογιών προς όφελος του δημόσιου τομέα και των πολιτών.
Τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, στις 12:00, πραγματοποιήθηκε το workshop «Custom WordPress Plugin Development» στην Αίθουσα Τηλεκπαίδευσης της Βιβλιοθήκης ΕΜΠ (Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου). Το εργαστήριο διεξήχθη τόσο δια ζώσης όσο και online, δίνοντας τη δυνατότητα συμμετοχής σε ενδιαφερόμενους από όλη την Ελλάδα.
Το workshop αποτέλεσε μια δυνατή εισαγωγή στον κόσμο του WordPress development, με επίκεντρο τη δημιουργία custom plugins από το μηδέν. Οι συμμετέχοντες γνώρισαν τη φιλοσοφία πίσω από το WordPress και τον τρόπο που είναι δομημένο εσωτερικά, κατανοώντας πώς μπορούμε να επεκτείνουμε τη λειτουργικότητά του με σωστό, καθαρό και επεκτάσιμο κώδικα.
Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου παρουσιάστηκαν βασικές αλλά κρίσιμες έννοιες, όπως:
η δομή και η λογική του WordPress core,
οι διαφορές μεταξύ Plugins και Themes,
η ροή εκτέλεσης (execution flow) του WordPress,
τα Hooks (Actions & Filters) και πώς αξιοποιούνται στην πράξη,
σημαντικά core hooks,
καθώς και ένα hands-on παράδειγμα ανάπτυξης plugin, με ενεργή συμμετοχή του κοινού.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο πώς μπορούμε να δημιουργούμε developer-friendly plugins, προσφέροντας τα δικά μας hooks, ώστε ο κώδικας να είναι επεκτάσιμος, επαναχρησιμοποιήσιμος και εύκολα συντηρήσιμος.
Το workshop είχε έντονα πρακτικό χαρακτήρα, με ζωντανή υλοποίηση και πραγματικά παραδείγματα, βοηθώντας τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν πώς «σκέφτεται» το WordPress και πώς μπορούμε να ακολουθούμε τα best practices της πλατφόρμας στην καθημερινή ανάπτυξη.
Εισηγητής του workshop ήταν ο Φώτης Ρούτσης, με περισσότερα από 10 χρόνια εμπειρίας στο WordPress development, ο οποίος μοιράστηκε πολύτιμες γνώσεις και πρακτικές συμβουλές βασισμένες σε πραγματικά projects.
Η ψηφιακή μετάβαση της δημόσιας διοίκησης αποτελεί βασικό πυλώνα εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα επιτυχημένης χρήσης ανοιχτού λογισμικού είναι το Grist, ένα no-code εργαλείο που συνδυάζει τη λογική των υπολογιστικών φύλλων με τη δύναμη μιας σχεσιακής βάσης δεδομένων και ενός app builder.
Το Grist υιοθετήθηκε από τη γαλλική δημόσια διοίκηση με στόχο τη βελτίωση της παραγωγικότητας των δημοσίων υπαλλήλων, τη μείωση του κόστους και την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας. Πρόκειται για ένα συνεργατικό εργαλείο που επιτρέπει σε ομάδες να εργάζονται ταυτόχρονα πάνω σε ένα κοινό αρχείο, με ζωντανή ενοποίηση δεδομένων και αυτοματισμούς, χωρίς την ανάγκη εξειδικευμένων τεχνικών γνώσεων.
Η επιλογή ανοιχτού λογισμικού δεν είναι τυχαία. Για τη γαλλική κυβέρνηση, το open source συνδέεται άμεσα με την ψηφιακή κυριαρχία, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα των ψηφιακών υποδομών. Η στρατηγική περιλαμβάνει τη λειτουργία «κυρίαρχων» κρατικών εγκαταστάσεων του Grist και την ενεργή συνεισφορά στον πυρήνα του κώδικα, ώστε να διασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη αξιοπιστία του εργαλείου.
Βελτίωση της καθημερινής εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων
Πριν από την υιοθέτηση του Grist, πολλές δημόσιες υπηρεσίες βασίζονταν σε παραδοσιακά spreadsheets, με πολλαπλές εκδόσεις αρχείων, αποστολές μέσω email και αυξημένο κίνδυνο λαθών. Το Grist αντικαθιστά αυτή την πρακτική με ένα ενιαίο, κοινόχρηστο περιβάλλον εργασίας, όπου τα δεδομένα ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σημαντική εξοικονόμηση χρόνου και επιτρέπει στους δημόσιους υπαλλήλους να επικεντρωθούν σε ουσιαστικότερες εργασίες, όπως ο σχεδιασμός και η υλοποίηση δημόσιων πολιτικών, αντί για τη διαχείριση αρχείων.
Εκπαίδευση, κοινότητα και κρατική υποστήριξη
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ο ρόλος του γαλλικού κράτους ως μεγαλύτερου συνεισφέροντα στο έργο, μαζί με τον αρχικό δημιουργό του Grist. Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί καλές πρακτικές για την εκπαίδευση των χρηστών, όπως διαδικτυακά σεμινάρια, εργαστήρια και καταγεγραμμένο υλικό διαθέσιμο σε ανοικτές πλατφόρμες.
Η τεκμηρίωση εμπλουτίζεται συνεχώς μέσω φόρουμ, κέντρων βοήθειας και ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των χρηστών, ενώ δίνεται έμφαση και στην επαναχρησιμοποίηση widgets και templates που δημιουργούνται από την ίδια την κοινότητα των δημοσίων υπαλλήλων.
Πραγματικές εφαρμογές στον δημόσιο τομέα
Η ευελιξία του Grist το καθιστά κατάλληλο για πληθώρα χρήσεων στη δημόσια διοίκηση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η παρακολούθηση ευαίσθητων αστικών περιοχών, η διαχείριση προϋπολογισμών, η οργάνωση έργων και εκδηλώσεων, η εποπτεία χαρτοφυλακίων έργων, αλλά και η αντικατάσταση παρωχημένων επαγγελματικών εφαρμογών.
Σήμερα, το Grist χρησιμοποιείται από 15 υπουργεία, και από όλες τις 100 νομαρχίες της Γαλλίας, καθώς και από μεγάλες πόλεις όπως η Λυών και το Στρασβούργο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υποστηρίζει τη διαχείριση προϋπολογισμών πολλών εκατομμυρίων ευρώ και τη μισθοδοσία εκατοντάδων εργαζομένων.
Το μέλλον του Grist
Η δυναμική ανάπτυξη του Grist συνεχίζεται. Το 2026, η κρατική πλατφόρμα Grist.gouv έφτασε τους 20.000 μηνιαίους ενεργούς χρήστες, δεκαπλάσιους σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν περαιτέρω εθνική επέκταση, ενίσχυση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα και νέες λειτουργίες, όπως συγχρονισμό πινάκων μεταξύ διαφορετικών εγγράφων.
Παράλληλα, αναμένεται η δημοσίευση ενός ανοικτού MOOC με άδεια Creative Commons, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη διάδοση γνώσης και τη βιώσιμη χρήση του εργαλείου.
Η ανταλλαγή δεδομένων αποτελεί βασικό πυλώνα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ευρώπης. Σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες κινούνται διαρκώς μεταξύ οργανισμών, τομέων και χωρών, η ανάγκη για ασφαλείς, διαλειτουργικές και αξιόπιστες λύσεις είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Σε αυτό το πλαίσιο, το Simpl έρχεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ... Read more
Το 2025 αποτέλεσε σημείο καμπής για το Linux Foundation Europe, καθώς οι ανοιχτές τεχνολογίες βρέθηκαν στο επίκεντρο ρυθμιστικών, γεωπολιτικών και βιομηχανικών εξελίξεων στην Ευρώπη. Το ανοιχτό λογισμικό αναδείχθηκε όχι απλώς ως τεχνική επιλογή, αλλά ως κοινό θεμέλιο ψηφιακής υποδομής που διαπερνά κρίσιμους τομείς: ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, υλικό και τεχνητή νοημοσύνη.
Από τον διάλογο στη στρατηγική πράξη
Η χρονιά ξεκίνησε με υψηλής πυκνότητας γεγονότα στις Βρυξέλλες, με κορυφαίο το FOSDEM, όπου η κοινότητα επανέθεσε κρίσιμα ερωτήματα: πώς μεταφράζεται στην πράξη η ετοιμότητα για τον CRA, ποια είναι τα όρια ευθύνης των maintainers και πώς κατανέμεται το ρυθμιστικό βάρος σε οικοσυστήματα ανοιχτού κώδικα που λειτουργούν ως ψηφιακά κοινά.
Παράλληλα, οι εκδόσεις του DeepSeek επανέφεραν δυναμικά τη συζήτηση για αποδοτικά, μικρότερα και εξειδικευμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ενισχύοντας την ευρωπαϊκή στρατηγική γύρω από πολυγλωσσικά LLMs, ανοικτά datasets και εργαλεία αξιολόγησης.
Ψηφιακή κυριαρχία χωρίς απομόνωση
Καθοριστική ήταν η συμβολή του Gabriele Columbro, ο οποίος επανέλαβε ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν επιτυγχάνεται με τεχνολογικό προστατευτισμό, αλλά με την ικανότητα ελέγχου, τροποποίησης και λειτουργίας των τεχνολογιών που ήδη στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία. Το επιχείρημα ότι το ανοιχτό λογισμικό αποτελεί τον ισχυρότερο μηχανισμό μείωσης τεχνολογικής εξάρτησης εδραιώθηκε τόσο σε πολιτικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Από την κανονιστική συμμόρφωση στη βιωσιμότητα των κοινών
Η συνεργασία με το OpenSSF και οι εργασίες πολιτικής γύρω από τον CRA αποκάλυψαν ένα δομικό πρόβλημα: τη χαμηλή ετοιμότητα πολλών οργανισμών και τη θεσμική απόσταση μεταξύ ρυθμιστικών απαιτήσεων και πραγματικών πρακτικών διακυβέρνησης έργων OSS. Οι συζητήσεις στο πλαίσιο του UN Open Source Week και των ευρωπαϊκών roadshows μετέθεσαν το βάρος από τη θεωρία στη λειτουργική ερώτηση: ποια κομμάτια του ψηφιακού οικοσυστήματος είναι «δημόσια υποδομή» και ποιος τα συντηρεί.
Χρηματοδότηση, αξία και ευρωπαϊκή προστιθέμενη ισχύς
Κεντρικό συμπέρασμα της έρευνας της LF Europe και άλλων φορέων ήταν ότι, παρότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό στο ανοιχτό λογισμικό, αποσπά περιορισμένο μέρος της οικονομικής αξίας. Η συζήτηση για ένα ευρωπαϊκό Sovereign Tech Fund, με πρότυπο το γερμανικό Sovereign Tech Fund, αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα: χαρτογράφηση εξαρτήσεων, χρηματοδότηση συντήρησης και ασφάλειας, μείωση συστημικού κινδύνου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η πολιτική αυτή δεν περιορίζεται στη δημόσια χρηματοδότηση, αλλά συνδέεται ρητά με την ανάγκη ανάπτυξης βιώσιμων ευρωπαϊκών εταιρειών ανοιχτού λογισμικού, ικανών να αναπτύξουν προϊόντα και υπηρεσίες πάνω στα κοινά.
Τεχνική πρόοδος με ευρωπαϊκό αποτύπωμα
Το 2025 σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος σε έργα-κλειδιά:
Sylva σε cloud-native τηλεπικοινωνίες και edge.
OpenWallet Foundation για ψηφιακά διαπιστευτήρια.
Servo στο web platform stack.
RISE για το οικοσύστημα RISC-V.
NeoNephos σε multi-cloud και edge αρχιτεκτονικές.
PowSyBl για μοντελοποίηση ενεργειακών δικτύων.
Συμπέρασμα και προοπτική για το 2026
Το 2025 κατέδειξε ότι η ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι αφηρημένο αφήγημα, αλλά ζήτημα επενδύσεων, θεσμών και οικοσυστημάτων. Η Linux Foundation Europe συνέβαλε στη μετάβαση από τη ρητορική στη λειτουργική πολιτική: ανοιχτά commons, ασφάλεια, βιωσιμότητα και ευρωπαϊκή οικονομική αξία.
Το 2026, με την πλήρη εφαρμογή του CRA και την ωρίμανση των πολιτικών προτάσεων, το ζητούμενο είναι σαφές: συστηματική δημόσια και ιδιωτική επένδυση στο ανοιχτό λογισμικό ως κρίσιμη ψηφιακή υποδομή. Όχι για να χτιστούν «τείχη», αλλά για να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή ικανότητα να κατανοεί, να εξελίσσει και να κυβερνά τις τεχνολογίες πάνω στις οποίες στηρίζεται η κοινωνία και η οικονομία.
—
Σχετικές πηγές με το άρθρο:
Linux Foundation Europe – επίσημη ιστοσελίδα. Η κεντρική σελίδα του οργανισμού, περιλαμβάνει πληροφορίες για δράσεις, έργα και πολιτικές: https://linuxfoundation.eu/
OpenSSF – Public Policy & CRA Resources Σελίδα Open Source Security Foundation για πολιτική, οδηγίες και ευρωπαϊκές κανονιστικές πρωτοβουλίες:https://openssf.org/public-policy/
United Nations – Digital Public Infrastructure (DPI) Επίσημη περιγραφή του μοντέλου DPI του ΟΗΕ και της σχέσης του με τα κοινά: https://digitalpublicinfrastructure.org/
6. Ευρωπαϊκά οικοσυστήματα και έργα αναφοράς
FOSDEM – Επίσημη σελίδα Πληροφορίες για το μεγαλύτερο ετήσιο συνέδριο ανοιχτού λογισμικού στην Ευρώπη: https://fosdem.org/
Από την εισαγωγή στο οικοσύστημα Wikimedia στο σχολείο Ζαβαριάν. Azniv Stepanian CC0 1.0.
Στις 18 Φεβρουαρίου 2025 έγινε μια εισαγωγή της Βικιπαίδειας στο Δημοτικό Σχολείο Ζαβαριάν, που είναι το κύριο δημοτικό σχολείο της μεγάλης αρμενικής κοινότητας της Αθήνας.
Την παρουσίαση εκπόνησε ο Νίκος Λυκομήτρος, μέλος της Κοινότητας Βικιπαιδιστών Ελλάδας, ο οποίος μίλησε για την σημασία της Βικιπαίδειας ως την μεγαλύτερη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια, τις πολιτικές της, τη σημασία της, αλλά και το πως μπορούν οι μαθητές της αρμενικής κοινότητας να συνεισφέρουν στην Βικιπαίδεια μεταφράζοντας λήμματα στα ελληνικά σχετικά με τον αρμενικό πολιτισμό και θέματα αρμενικού ενδιαφέροντος, εμπλουτίζοντας την Βικιπαίδεια και συμβάλλοντας στην πολιτιστική διπλωματία.
Η παρουσίαση αυτή έγινε στους μαθητές της έκτης τάξης του σχολείου. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η διευθύντρια του σχολείου, Χαϊγκάν Μινασιάν, έχει εμπλέξει εδώ και χρόνια τους μαθητές του σχολείου με την Βικιπαίδεια στα δυτικά αρμενικά, με σκοπό τον εμπλουτισμό της Βικιπαίδειας στη γλώσσα αυτή.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Η απλοποίηση των διασυνοριακών διοικητικών διαδικασιών αποτελεί βασικό πυλώνα για την ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη μείωση της γραφειοκρατίας για πολίτες και επιχειρήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 14 Ιανουαρίου τη σταδιακή διάθεση του Once-Only Technical System (OOTS), ενός καινοτόμου ψηφιακού πλαισίου που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιες διοικήσεις ανταλλάσσουν πληροφορίες.
Η βασική αρχή του OOTS είναι απλή αλλά εξαιρετικά ισχυρή: οι πολίτες και οι επιχειρήσεις θα χρειάζεται να υποβάλλουν τα στοιχεία τους στις δημόσιες αρχές μόνο μία φορά. Στη συνέχεια, οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να μοιράζονται τις πληροφορίες αυτές μεταξύ τους, με ασφαλή και διαλειτουργικό τρόπο, μειώνοντας σημαντικά τον διοικητικό φόρτο και τις καθυστερήσεις που συχνά παρατηρούνται σε διασυνοριακές υποθέσεις.
Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, ο πηγαίος κώδικας του συστήματος διατίθεται πλέον ως ανοικτό λογισμικό μέσω της άδειας European Union Public Licence (EUPL) στην πλατφόρμα code.europa.eu. Η συγκεκριμένη άδεια διασφαλίζει τόσο τη διαφάνεια όσο και τη νομική συμβατότητα με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, ενώ παράλληλα επιτρέπει την ευρεία επαναχρησιμοποίηση και προσαρμογή του λογισμικού. Ως άδεια «εύλογου copyleft», η EUPL διατηρεί την υποχρέωση ανοικτότητας των παραγώγων έργων και είναι συμβατή με άλλες διαδεδομένες άδειες, όπως οι GPL και LGPL.
Η αρχική δημοσίευση περιλαμβάνει τις Κοινές Υπηρεσίες του OOTS καθώς και τα δομικά στοιχεία EMREX Bridge, τα οποία υποστηρίζουν την ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων, ιδίως στον τομέα της εκπαίδευσης και της αναγνώρισης προσόντων. Η διάθεση του συστήματος θα γίνει σταδιακά, με ξεχωριστά αποθετήρια, ώστε να διαχωρίζονται με σαφήνεια τα δημοσιευμένα στοιχεία από τα βασικά τεχνικά υποσυστήματα.
Η ευρύτερη σημασία της πρωτοβουλίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η απλοποίηση, ψηφιοποίηση και εναρμόνιση των διασυνοριακών διαδικασιών μπορεί να μειώσει δραστικά το κόστος για τις επιχειρήσεις, να διευκολύνει την ταχύτερη ανάπτυξή τους σε άλλες χώρες της ΕΕ και να επιταχύνει την καινοτομία. Παράλληλα, οι πολίτες επωφελούνται από μεγαλύτερη ευκολία στην εργασία, τις σπουδές και τη μετακίνησή τους εντός της Ενιαίας Αγοράς.
Με τέτοιες πρωτοβουλίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο λειτουργική, ψηφιακή και φιλική προς τον χρήστη δημόσια διοίκηση, ενισχύοντας στην πράξη την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Μια εθελοντική ομάδα από το Ionian Wikithon πραγματοποίησε τον Οκτώβριο του 2025 μια εξόρμηση στη Φλώρινα, με στόχο τον εμπλουτισμό της ελεύθερης γνώσης και την προβολή του τοπικού πολιτισμού.
Αξιοποιώντας το εργαλείο WikiShootMe, οι εθελοντές της ομάδας φωτογράφισαν χαρακτηριστικά σημεία της πόλης της Φλώρινας, ανεβάζοντας τις εικόνες στα Wikimedia Commons και συμβάλλοντας στην οπτική τεκμηρίωση της περιοχής. Κάθε φωτογραφία που ανέβηκε «πρασίνισε» το χάρτη, προσθέτοντας οπτικό υλικό σε σημεία που στερούνταν φωτογραφικής κάλυψης και έτσι καθιστώντας την πληροφορία πιο πλήρη και προσβάσιμη για όλους.
Παράλληλα, η ομάδα του Ionian Wikithon τεκμηρίωσε φωτογραφικά τον Πανελλήνιο αγώνα Κυπέλλου Ξίφους Ασκήσεως που έγινε στην πόλη της Φλώρινας, ανεβάζοντας υψηλής ποιότητας εικόνες στα Wikimedia Commons. Μέσα από αυτό το υλικό, το λιγότερο γνωστό άθλημα του ξίφους ασκήσεως αποκτά ορατότητα και προβάλλεται στο ευρύ κοινό, συμβάλλοντας στην καταγραφή και διάδοση της αθλητικής κουλτούρας στην Ελλάδα.
Αυτή η δράση αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα του πώς ο εθελοντισμός και η αφοσίωση στην ελεύθερη γνώση μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Κάθε φωτογραφία, κάθε πληροφορία που προστίθεται στα εγχειρήματα Wikimedia, είναι ένα βήμα προς έναν πιο πλήρη και προσβάσιμο ψηφιακό κόσμο για όλους.
Συγχαρητήρια στην ομάδα του Ionian Wikithon για τη δέσμευση και το πάθος τους!
Τα πνευματικά δικαιώματα συχνά παρουσιάζονται ως το βασικό εργαλείο προστασίας των δημιουργών απέναντι στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Στην πράξη, όμως, η ολοένα και πιο αυστηρή νομοθεσία περί copyright δεν ενισχύει τους ανεξάρτητους καλλιτέχνες και καινοτόμους. Αντίθετα, συγκεντρώνει ακόμη περισσότερη δύναμη στα χέρια λίγων, ισχυρών εταιρικών «πυλώνων», περιορίζοντας τον ανταγωνισμό και τις επιλογές όλων μας.
Η ιστορία της βιομηχανίας του θεάματος επιβεβαιώνει αυτό το πρόβλημα. Την περίοδο από τα τέλη της δεκαετίας του 2000 έως τα μέσα της δεκαετίας του 2010, μεγάλες δισκογραφικές σύναψαν πολυεκατομμυριούχες συμφωνίες απευθείας αδειοδότησης με πλατφόρμες streaming και βίντεο. Ωστόσο, τα έσοδα αυτά σπάνια κατέληξαν στους καλλιτέχνες. Συχνά δεν υπήρχε διαφάνεια, ενώ οι δημιουργοί αποκλείονταν ακόμη και από συμφωνίες μετοχικής συμμετοχής που αύξαναν θεαματικά την αξία των εταιρειών. Δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να πιστεύουμε ότι οι ίδιες δομές εξουσίας θα λειτουργήσουν πιο δίκαια σήμερα.
Πνευματικά Δικαιώματα και Τεχνητή Νοημοσύνη
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, το copyright προβάλλεται ξανά ως ασπίδα απέναντι στην «εκμετάλλευση» των δημιουργών από τη Big Tech. Και εδώ όμως το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το ακριβώς αντίθετο. Η εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων απαιτεί τη χρήση εκατομμυρίων έργων. Αν η νομοθεσία απαιτεί ατομικές ή μαζικές άδειες για κάθε τέτοιο έργο, τότε μόνο οι μεγαλύτερες και πλουσιότερες εταιρείες θα μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος.
Αυτό δημιουργεί τεράστια εμπόδια εισόδου για startups, ερευνητικές ομάδες και ανεξάρτητους προγραμματιστές. Το αποτέλεσμα είναι λιγότερος ανταγωνισμός, υψηλότερες τιμές, χαμηλότερη ποιότητα υπηρεσιών και μεγαλύτεροι κίνδυνοι για την ασφάλεια και την πρόσβαση στην πληροφορία. Οι μεγάλες εταιρείες όχι μόνο αντέχουν το κόστος των αδειών, αλλά το χρησιμοποιούν στρατηγικά για να «κλειδώσουν» την κυριαρχία τους στην αγορά της γενετικής AI.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση Thomson Reuters v. Ross Intelligence. Μια μικρή νομική startup προσπάθησε να ανταγωνιστεί κολοσσούς της νομικής πληροφόρησης χρησιμοποιώντας AI για καλύτερη πρόσβαση στη νομολογία. Παρότι το εργαλείο της δεν αναπαρήγαγε προστατευμένο περιεχόμενο, η αγωγή που δέχτηκε ήταν αρκετή για να την οδηγήσει σε κλείσιμο. Ανεξαρτήτως της τελικής δικαστικής απόφασης, ο ανταγωνισμός είχε ήδη εξαλειφθεί.
Προς μια Ισορροπημένη Πολιτική
Όταν τα πνευματικά δικαιώματα χρησιμοποιούνται ως όπλο για να δοθεί στους κατόχους τους δικαίωμα βέτο απέναντι σε νέες τεχνολογίες και ανταγωνιστές, το τίμημα το πληρώνουν οι καταναλωτές και η κοινωνία συνολικά. Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι πιο σκληρό copyright, αλλά μια ισορροπημένη πολιτική που να ανταμείβει τη δημιουργία χωρίς να πνίγει την καινοτομία, να ενισχύει τον ανταγωνισμό και να ανοίγει τον δρόμο για περισσότερες επιλογές, περισσότερες φωνές και περισσότερη ελευθερία έκφρασης.
Μια νέα έρευνα της οργάνωσης Bits of Freedom αποκαλύπτει ότι το Snapchat χρησιμοποιεί παραπλανητικές ειδοποιήσεις με στόχο να προσελκύει και να διατηρεί την προσοχή των χρηστών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, αυτή η πρακτική ενδέχεται να παραβιάζει τον Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act – DSA) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος απαγορεύει τον παραπλανητικό και χειριστικό σχεδιασμό σε μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Από την ενημέρωση στην εκμετάλλευση της προσοχής
Τα τελευταία χρόνια, οι ειδοποιήσεις των εφαρμογών έχουν αλλάξει ρόλο. Από απλά εργαλεία ενημέρωσης, έχουν μετατραπεί σε μηχανισμούς που ανταγωνίζονται επιθετικά για την προσοχή των χρηστών. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επωφελούνται οικονομικά όταν οι χρήστες περνούν περισσότερο χρόνο στις εφαρμογές τους, κυρίως μέσω διαφημίσεων. Έτσι, δημιουργούν έναν ατελείωτο κύκλο ειδοποιήσεων για προτεινόμενο περιεχόμενο, δημοφιλή θέματα ή «ενδιαφέρουσες» προτάσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι ειδοποιήσεις είναι παραπλανητικές, καθώς δίνουν την εντύπωση προσωπικής επικοινωνίας ή επείγουσας ανάγκης, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι οι χρήστες να αποσπώνται συνεχώς και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο κινητό τους απ’ όσο επιθυμούν.
Τι έδειξε η έρευνα για το Snapchat
Η Bits of Freedom πραγματοποίησε μια μελέτη έξι εβδομάδων, κατά την οποία παρακολουθήθηκαν οι ειδοποιήσεις του Snapchat υπό διαφορετικές συνθήκες χρήσης. Διαπιστώθηκε ότι ο μεγαλύτερος αριθμός ειδοποιήσεων εμφανίστηκε όταν η εφαρμογή δεν ανοιγόταν καθόλου και όταν δεν ακολουθούνταν άλλοι λογαριασμοί, γεγονός που δείχνει ότι οι ειδοποιήσεις λειτουργούν ως μηχανισμός «επαναπροσέλκυσης» χρηστών.
Ορισμένες ειδοποιήσεις:
εμφάνιζαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες,
έμοιαζαν με προσωπικά μηνύματα φίλων, χωρίς να είναι,
χαρακτηρίζονταν λανθασμένα ως επείγουσες.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι χρήστες δεν έχουν ουσιαστικό έλεγχο στα in-app badges (τα κόκκινα σημάδια ειδοποίησης), τα οποία δημιουργούν την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι «ανολοκλήρωτο» μέσα στην εφαρμογή.
Ο αντίκτυπος στους χρήστες – και ειδικά στους νέους
Σε ποιοτικές συνεντεύξεις με χρήστες κοινωνικών δικτύων, πολλοί ανέφεραν ότι οι ειδοποιήσεις είναι ενοχλητικές και διαταρακτικές, ιδιαίτερα όταν αφορούν προτεινόμενο περιεχόμενο. Αυτό οδηγεί αρκετούς στο να απενεργοποιούν πλήρως τις ειδοποιήσεις ή τα badges, προκειμένου να μειώσουν το άγχος και την ψηφιακή υπερφόρτωση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το Snapchat χρησιμοποιείται ευρέως από νεαρά άτομα, τα οποία είναι πιο ευάλωτα σε τέτοιες τεχνικές χειραγώγησης. Μαζί με άλλους μηχανισμούς, όπως τα Snapstreaks, το ατελείωτο scrolling και οι εξατομικευμένες προτάσεις, δημιουργούνται συνθήκες που ενισχύουν την υπερβολική χρήση του smartphone.
Νομικές και πολιτικές συνέπειες
Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν πιθανή παραβίαση του Άρθρου 25 του Digital Services Act, που αφορά τον χειριστικό σχεδιασμό σε Πολύ Μεγάλες Διαδικτυακές Πλατφόρμες. Παράλληλα, ενισχύουν την ανάγκη να συμπεριληφθούν αυστηρότεροι κανόνες για τις ειδοποιήσεις στον επερχόμενο Digital Fairness Act.
Η Bits of Freedom προτείνει:
οι ειδοποιήσεις να είναι απενεργοποιημένες από προεπιλογή,
οι χρήστες να μπορούν να επιλέγουν ανά κατηγορία ποιες ειδοποιήσεις επιθυμούν,
να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ προσωπικών ειδοποιήσεων και ειδοποιήσεων που δημιουργεί η ίδια η πλατφόρμα.
Η οργάνωση έχει ήδη ενημερώσει το Snapchat και σκοπεύει να απευθυνθεί στις αρμόδιες αρχές, ώστε να σταματήσει η χρήση παραπλανητικών ειδοποιήσεων και να ενισχυθεί η προστασία των χρηστών στο ψηφιακό περιβάλλον.
Πλήρης οδηγός για Debian, Ubuntu, Linux Mint, Arch, Fedora και openSUSE
Εισαγωγή
Κατά καιρούς έχω βοηθήσει χρήστες να εγκαταστήσουν μια διανομή Linux, είτε το έχω εγκαταστήσει εγώ γι'αυτούς. Η πρώτη κίνηση που κάνω πάντα είναι να τους ρωτάω το συνθηματικό που θέλουν να χρησιμοποιηθεί, ώστε να τον θυμούνται πάντα. Αν τυχόν δεν μπορούν να μου πουν εκείνη την στιγμή, βάζω κάτι εύκολο για να κάνω την δουλειά μου και στο τέλος αλλάζουμε το συνθηματικό σε αυτό που θα θυμούνται.
⚠️ Σημαντική Συμβουλή: Αν τυχόν δεν θυμάσαι το συνθηματικό, γράψε το κάπου όπου θα είναι ασφαλές, γιατί εάν δεν τον θυμάσαι θα κλειδωθείς εκτός συστήματος!
Ναι, το ξέρω, το να το γράψεις κάπου δεν είναι και ότι καλύτερο από θέματα ασφαλείας, αλλά εάν δεν το θυμάσαι, η επόμενη κίνηση είναι να εγκαταστήσουμε ξανά το λειτουργικό - πράγμα που δεν είναι ότι καλύτερο.Υπάρχει βέβαια και η επαναφορά που θα δούμε εδώ, αλλά μην στηρίζεστε σε αυτό. Πάμε να δούμε αναλυτικά:
1️⃣ Debian
Βήμα 1: Πρόσβαση στο GRUB
Στο μενού GRUB, στην πρώτη επιλογή εκκίνησης, πατήστε το πλήκτρο e. Αυτό θα σας δώσει τη δυνατότητα να επεξεργαστείτε τις παραμέτρους εκκίνησης.
Βήμα 2: Τροποποίηση παραμέτρων
Βρείτε την γραμμή που αρχίζει με την λέξη linux και εντοπίστε τις παραμέτρους του /boot/vmlinuz-*.
Μετακινηθείτε στο τέλος της γραμμής, μετά το ro quiet και προσθέστε:
init=/bin/bash
Πατήστε Ctrl+X για να εκκινήσετε.
Βήμα 3: Remount με δικαιώματα εγγραφής
Το σύστημα αρχείων θα είναι προσαρτημένο μόνο για ανάγνωση. Εκτελέστε:
mount -n -o remount,rw /
Βήμα 4: Αλλαγή συνθηματικού
Αλλάξτε το συνθηματικό του root:
passwd
Για άλλο χρήστη χρησιμοποιήστε: passwd username
Θα δείτε το μήνυμα: "password updated successfully"
Βήμα 5: Επανεκκίνηση
Γράψτε sync και πατήστε Ctrl + Alt + Del για επανεκκίνηση.
Στο μενού GRUB, πατήστε το πλήκτρο e για επεξεργασία.
Βήμα 2: Τροποποίηση παραμέτρων
Βρείτε την γραμμή που αρχίζει με linux και εντοπίστε το /vmlinuz-*.
Μετακινηθείτε στο τέλος της γραμμής, μετά το ro quiet splash και προσθέστε:
rw init=/bin/bash
Πατήστε Ctrl+X ή F10 για εκκίνηση.
Βήμα 3: Επαλήθευση δικαιωμάτων
Μπορείτε να επαληθεύσετε ότι έχετε δικαιώματα εγγραφής:
mount | grep -w /
Βήμα 4: Αλλαγή συνθηματικού
Αλλάξτε το συνθηματικό:
passwd root
Ή για άλλο χρήστη: passwd username
💡 Σημείωση: Στο Ubuntu και Linux Mint, ο λογαριασμός root είναι απενεργοποιημένος εξ ορισμού. Αν θέλετε να αλλάξετε το συνθηματικό του κανονικού χρήστη σας, χρησιμοποιήστε passwd your_username
Βρείτε την γραμμή που αρχίζει με linux και εντοπίστε το /boot/vmlinuz-*.
Στο τέλος της γραμμής, μετά το splash=silent quiet (ή quiet), προσθέστε:
init=/bin/bash
Πατήστε Ctrl+X ή F10 για εκκίνηση.
Βήμα 3: Remount με δικαιώματα εγγραφής
mount -o remount,rw /
Βήμα 4: Αλλαγή συνθηματικού
passwd
Για άλλο χρήστη: passwd username
Βήμα 5: Επανεκκίνηση
exec /sbin/init
ή γράψτε sync και πατήστε Ctrl + Alt + Del.
Μέθοδος 2: Χρήση Single User Mode (Εναλλακτική)
Βήμα 1: Επεξεργασία GRUB
Στο μενού GRUB, πατήστε e.
Βήμα 2: Προσθήκη παραμέτρου
Στο τέλος της γραμμής linux, προσθέστε:
systemd.unit=rescue.target
Πατήστε Ctrl+X για εκκίνηση.
Βήμα 3: Σύνδεση και αλλαγή συνθηματικού
Θα σας ζητηθεί να εισάγετε το τρέχον συνθηματικό του root (ή Enter αν δεν υπάρχει). Στη συνέχεια:
passwd reboot
💡 Σημείωση για openSUSE: Το openSUSE σε παλιότερες εκδόσεις της Leap 16.0, χρησιμοποιεί το YaST για διαχείριση συστήματος. Εναλλακτικά, μπορείτε να εκκινήσετε από το εγκαταστάτη και να χρησιμοποιήσετε το "Rescue System" για να αλλάξετε το συνθηματικό.
5️⃣ Arch Linux
Βήμα 1: Επεξεργασία GRUB
Στο μενού GRUB, πατήστε e για επεξεργασία.
Βήμα 2: Προσθήκη παραμέτρων
Βρείτε την γραμμή που αρχίζει με linux και το /boot/vmlinuz-linux.
Φυσική πρόσβαση: Οι παραπάνω μέθοδοι λειτουργούν μόνο με φυσική πρόσβαση στον υπολογιστή. Αυτό δείχνει γιατί είναι σημαντικό να προστατεύετε φυσικά τους servers σας.
GRUB Password: Για επιπλέον ασφάλεια, μπορείτε να θέσετε συνθηματικό στο GRUB για να αποτρέψετε την επεξεργασία παραμέτρων εκκίνησης.
Κρυπτογράφηση δίσκου: Η πλήρης κρυπτογράφηση δίσκου (LUKS) προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας.
Διαχείριση συνθηματικών: Χρησιμοποιήστε έναν password manager για να αποθηκεύετε με ασφάλεια τα συνθηματικά σας.
Δοκιμή: Πριν εφαρμόσετε αυτές τις μεθόδους σε production συστήματα, δοκιμάστε τις σε ένα test περιβάλλον.
Συμπέρασμα
Η επαναφορά συνθηματικού root στο Linux είναι μια σχετικά απλή διαδικασία που ποικίλλει ελάχιστα ανάμεσα στις διαφορετικές διανομές. Το σημαντικότερο είναι να θυμάστε πάντα τα συνθηματικά σας ή να τα αποθηκεύετε με ασφάλεια. Αν και αυτές οι μέθοδοι μπορούν να σας σώσουν από μια δύσκολη κατάσταση, είναι προτιμότερο να μην χρειαστεί ποτέ να τις χρησιμοποιήσετε.
Αν αυτό το άρθρο σας βοήθησε, κάντε share σε φίλους που χρησιμοποιούν Linux!
To Σαββατοκύριακο (31 Ιανουαρίου -1 Φεβρουαρίου 2026) περισσότεροι από 8.500 συντελεστές του ελεύθερου λογισμικού ανοικτού κώδικα από όλο τον κόσμο θα βρεθούν στην πανεπιστημιούπολη των Βρυξελλών, στο Βέλγιο, για ένα Σαββατοκύριακο ομιλιών, συζητήσεων και ανοικτού κώδικα. ΗFOSDEM σημαίνει Free and Open Source Developers’ European Meeting, και είναι μια από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις της κοινότητας ανοιχτού λογισμικού που διοργανώνονται διεθνώς.
Η FOSDEM είναι δωρεάν και ανοιχτή σε όλους χωρίς εγγραφή. Η εκδήλωση ξεκίνησε πίσω στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν οRaphael Bauduin οργάνωσε μια μικρή συνάντηση για προγραμματιστές στις Βρυξέλλες. Εκείνη την εποχή, τράβηξε την προσοχή πολλών γνωστών προσωπικοτήτων στην κοινότητα που τους άρεσε η ιδέα . Το επόμενο έτος, ο Richard Stallman ζήτησε από τους διοργανωτές να αλλάξουν το όνομα σε FOSDEM. Από τότε, η FOSDEM έχει φιλοξενήσει χιλιάδες συνεδρίες από ερασιτέχνες και επαγγελματίες μέχρι και γνωστά ονόματα στο χώρο του ελεύθερου λογισμικού, μεταξύ άλλων και τον ίδιο τον Stallman, τον Jon “Maddog” Hall, και τον Jimmy Wales.
Φέτος η FOSDEM αναμένεται να φιλοξενήσει πάνω από 900 ομιλίες σε διάστημα δύο ημερών με ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που περιλαμβάνουν ανοικτό υλικό και λογισμικό, την ανάπτυξη, τον έλεγχο, τη διαχείριση, τη δικτύωση, την ασφάλεια, τον πυρήνα του Linux, τα περιβάλλοντα χρήσης, τις άδειες, και τα παιχνίδια.
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) θα συμμετέχει ενεργά στη FOSDEM 2026, ενισχύοντας την ελληνική παρουσία στο κορυφαίο ευρωπαϊκό συνέδριο Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού.
Στο πλαίσιο της φετινής διοργάνωσης, η ΕΕΛΛΑΚ θα υποστηρίξει τη συμμετοχή έξι νέων φοιτητών, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά το συνέδριο, να έρθουν σε επαφή με διεθνείς κοινότητες ανοικτού λογισμικού και να αποκτήσουν πολύτιμες εμπειρίες.
Η συμμετοχή των φοιτητών πραγματοποιείται χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία των:
Η συνεργασία μεταξύ της ΕΕΛΛΑΚ, των χορηγών και της ακαδημαϊκής κοινότητας αναδεικνύει τη σημασία της συλλογικής προσπάθειας για την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας σε διεθνή συνέδρια και για τη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς επαγγελματιών και συνεισφερόντων στο ανοικτό λογισμικό.
Δείτε το πλήρες πρόγραμμα της FOSDEM 2026 εδώ και για όσους δεν μπορούν να είναι στις Βρυξέλλες , η σελίδα live streaming της FOSDEM θα ενημερώνεται κάθε λίγα λεπτά για να σας δείξει τι έχει προγραμματιστεί σε κάθε αίθουσα του συνεδρίου.
Το Μεξικό κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα, αξιοποιώντας λύσεις ανοιχτού λογισμικού με στόχο την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια διαδραματίζει το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Τεχνολογίας (Centro Nacional de Tecnología Pública – CNTP), το οποίο τον Αύγουστο του 2025 εγκαινίασε το Εθνικό Αποθετήριο Δημόσιας Τεχνολογίας
Το αποθετήριο αυτό αποτελεί μια εθνική βάση δεδομένων τεχνολογικών λύσεων GovTech που έχουν αναπτυχθεί από ομοσπονδιακές, πολιτειακές και δημοτικές αρχές. Η πρωτοβουλία ενσωματώνει την αρχή «Δημόσιο Χρήμα, Δημόσιος Κώδικας» (Public Money, Public Code), προωθώντας τη διαφάνεια, την επαναχρησιμοποίηση λογισμικού και τη μείωση του κόστους για τη δημόσια διοίκηση. Από την έναρξη λειτουργίας του, έχουν ήδη διατεθεί 18 τεχνολογικές λύσεις προς χρήση από τον δημόσιο τομέα.
Ένας από τους βασικούς στόχους του αποθετηρίου είναι η άμβλυνση των μεγάλων ανισοτήτων στις τεχνολογικές δυνατότητες μεταξύ των μεξικανικών δήμων. Πολλές τοπικές αρχές δεν διαθέτουν τους πόρους για να αναπτύξουν αυτόνομα ψηφιακά συστήματα. Μέσα από έτοιμες, αρθρωτές και οικονομικά βιώσιμες λύσεις, το CNTP φιλοδοξεί να επιταχύνει την ψηφιοποίηση των διοικητικών διαδικασιών και να βελτιώσει συνολικά την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Οι χρήστες έχουν πρόσβαση στο αποθετήριο μέσω του Llave MX, του εθνικού συστήματος ψηφιακής ταυτότητας του Μεξικού. Εκεί μπορούν να βρουν πηγαίο κώδικα, οδηγούς εγκατάστασης και τεχνική τεκμηρίωση για εφαρμογές που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών: διαδικτυακές πύλες, συστήματα ταυτοποίησης, εφαρμογές για κινητά και υπηρεσίες άμεσης εξυπηρέτησης πολιτών. Παραδείγματα περιλαμβάνουν εργαλεία για ηλεκτρονική υποβολή νομικών αιτημάτων, πλατφόρμες προγραμματισμού ραντεβού, σύστημα καταγραφής κατοικίδιων ζώων, καθώς και κώδικα για Πλατφόρμα Ανοιχτών Δεδομένων που ενισχύει τη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης.
Την εποπτεία του CNTP έχει η Υπηρεσία Ψηφιακού Μετασχηματισμού και Τηλεπικοινωνιών (Agencia de Transformación Digital y Telecomunicaciones – ATDT), η οποία ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2025, αντικαθιστώντας το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιών. Η νέα αυτή αρχή δημιουργήθηκε με σαφή προσανατολισμό στην τεχνολογική ανεξαρτησία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, στο πλαίσιο του οράματος της προέδρου Κλαούντια Σέινμπαουμ Πάρδο.
Παράλληλα με το αποθετήριο, η ATDT ίδρυσε και τη Σχολή Δημόσιου Κώδικα (Public Code School), η οποία παρέχει εκπαίδευση και τεχνική κατάρτιση σε δημόσιους υπαλλήλους. Στόχος είναι η ουσιαστική υιοθέτηση, συντήρηση και εξέλιξη των νέων τεχνολογιών, ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να είναι βιώσιμος και μακροπρόθεσμος.
Η στρατηγική του Μεξικού δείχνει πώς το ανοιχτό λογισμικό μπορεί να αποτελέσει μοχλό καινοτομίας, συνεργασίας και αποδοτικότερης δημόσιας διοίκησης, προσφέροντας ένα ενδιαφέρον παράδειγμα για άλλες χώρες που επιδιώκουν έναν πιο ανοιχτό και κυρίαρχο ψηφιακό δημόσιο τομέα.
Η αυτοματοποίηση της καταγραφής συναντήσεων υπόσχεται αποδοτικότητα, αλλά εισάγει σοβαρούς κινδύνους για την ιδιωτικότητα, τη συμμόρφωση και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Τα εργαλεία αυτόματης απομαγνητοφώνησης και λήψης σημειώσεων με τεχνητή νοημοσύνη, τα λεγόμενα AI Note-Takers, ενσωματώνονται με ταχύτητα στις καθημερινές πρακτικές εργασίας. Μπορούν να συμμετέχουν σε τηλεδιασκέψεις, να καταγράφουν και να μεταγράφουν συνομιλίες σε πραγματικό χρόνο, να συγχρονίζονται με ημερολόγια και να αποθηκεύουν αρχεία συνομιλιών στο cloud. Παρουσιάζονται ως ουδέτερα εργαλεία παραγωγικότητας, όμως η ανεξέλεγκτη χρήση τους δημιουργεί ένα νέο πεδίο συστημικών κινδύνων για την προστασία προσωπικών δεδομένων, την εργασιακή ελευθερία και τη θεσμική λογοδοσία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Otter.ai. Σύμφωνα με την τεκμηρίωσή του, το εργαλείο μπορεί να εισέρχεται αυτομάτως σε διαδικτυακές συναντήσεις ως «συμμετέχων», να ξεκινά καταγραφή χωρίς ενεργή ενέργεια του χρήστη και να συγχρονίζεται με εταιρικά ημερολόγια. Η ευθύνη για τη λήψη άδειας από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες μετακυλίεται στον λογαριασμό που ενεργοποιεί το εργαλείο. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας μόνο εργαζόμενος μπορεί να πυροδοτήσει την καταγραφή και επεξεργασία συνομιλιών τρίτων, χωρίς τη γνώση ή τη συναίνεσή τους. Επιπλέον, τα δεδομένα μεταφέρονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο.
Το πρώτο και θεμελιώδες ζήτημα αφορά τη νομική βάση της επεξεργασίας. Η επίκληση συναίνεσης, όπως προϋποθέτει το μοντέλο λειτουργίας τέτοιων εργαλείων, είναι προβληματική στον εργασιακό χώρο. Η συναίνεση πρέπει να είναι ελεύθερη, συγκεκριμένη, ενημερωμένη και ρητή. Σε περιβάλλοντα με ιεραρχικές σχέσεις και ανισορροπία ισχύος, η προϋπόθεση αυτή σπανίως πληρούται. Η «σιωπηρή» καταγραφή συναντήσεων καθιστά τη συναίνεση όχι μόνο αμφισβητήσιμη αλλά και πρακτικά ανύπαρκτη.
Ένα δεύτερο επίπεδο κινδύνου αφορά την επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων. Εργασιακές συναντήσεις συχνά περιλαμβάνουν ζητήματα υγείας, συνδικαλιστικής δράσης, αξιολόγησης προσωπικού ή πειθαρχικών διαδικασιών. Η απομαγνητοφώνηση τέτοιου περιεχομένου μέσω εξωτερικών AI υπηρεσιών συνιστά υψηλού κινδύνου επεξεργασία, η οποία απαιτεί αυστηρές εγγυήσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, απαγορεύεται πλήρως χωρίς ειδική νομική πρόβλεψη.
Η διαφάνεια αποτελεί τρίτο κρίσιμο ζήτημα. Όταν ένα εργαλείο καταγραφής λειτουργεί στο παρασκήνιο, οι συμμετέχοντες αδυνατούν να γνωρίζουν ποιος επεξεργάζεται τα δεδομένα τους, για ποιο σκοπό και για πόσο χρόνο. Αυτό αντιβαίνει στις βασικές αρχές ενημέρωσης και λογοδοσίας και υπονομεύει την εμπιστοσύνη στον χώρο εργασίας. Παράλληλα, η αυτόματη διασύνδεση τέτοιων εργαλείων με εσωτερικά συστήματα πληροφορικής δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ασφάλειας. Η εγκατάστασή τους από μεμονωμένους χρήστες μπορεί να παρακάμπτει τις πολιτικές ασφάλειας ενός οργανισμού, χωρίς γνώση ή έγκριση των αρμόδιων υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διεθνής διάσταση. Η μεταφορά δεδομένων σε τρίτες χώρες, ιδίως όταν πρόκειται για πλήρη απομαγνητοφώνηση εργασιακών συνομιλιών, απαιτεί αυξημένα μέτρα προστασίας. Μετά τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών δικαστηρίων για τις διατλαντικές ροές δεδομένων, η απλή επίκληση συμβατικών ρητρών δεν επαρκεί, ιδίως όταν τα δεδομένα είναι εκτεταμένα, ευαίσθητα και δυνητικά επαναχρησιμοποιήσιμα για εκπαίδευση αλγορίθμων.
Οι νομικοί κίνδυνοι δεν είναι θεωρητικοί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ήδη ασκηθεί συλλογική αγωγή κατά του Otter.ai, με βασικό ισχυρισμό ότι καταγράφει συνομιλίες μη χρηστών χωρίς συναίνεση και αξιοποιεί το περιεχόμενο για εκπαίδευση μοντέλων. Παρότι το αμερικανικό νομικό πλαίσιο διαφέρει από το ευρωπαϊκό, τα πραγματικά περιστατικά αναδεικνύουν παρόμοιες παθογένειες: έλλειψη ενημέρωσης, αδιαφάνεια και μετακύλιση ευθύνης στους τελικούς χρήστες. Για οργανισμούς εντός ΕΕ, τέτοιες πρακτικές μπορούν να οδηγήσουν όχι μόνο σε διοικητικά πρόστιμα αλλά και σε αξιώσεις αποζημίωσης από εργαζομένους.
Πέρα από τη νομική συμμόρφωση, ανακύπτουν σοβαρά κοινωνικά και οργανωσιακά ζητήματα. Η διαρκής καταγραφή κάθε λέξης δημιουργεί αίσθηση μόνιμης επιτήρησης, με αποδεδειγμένες επιπτώσεις στην ελευθερία έκφρασης, την εμπιστοσύνη και τη συλλογική συνεργασία. Επιπλέον, τα σφάλματα απομαγνητοφώνησης, ιδιαίτερα για μη φυσικούς ομιλητές ή άτομα με ιδιαιτερότητες λόγου, μπορούν να οδηγήσουν σε παρερμηνείες και άδικες αξιολογήσεις. Η ύπαρξη ενός «επίσημου» αλλά λανθασμένου γραπτού αρχείου ενδέχεται να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος σε διοικητικές ή νομικές διαδικασίες.
Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, η ανάγκη για σαφείς κανόνες χρήσης είναι επιτακτική. Δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί οφείλουν να υιοθετήσουν πολιτικές που να καθορίζουν ποια εργαλεία επιτρέπονται, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια τεχνικά και οργανωτικά μέτρα. Η χρήση απομαγνητοφώνησης πρέπει να προϋποθέτει προηγούμενη ενημέρωση όλων των συμμετεχόντων και τη δυνατότητα πραγματικής άρνησης. Τα εμπορικού τύπου εργαλεία, που λειτουργούν εκτός θεσμικού ελέγχου, οφείλουν να αποκλείονται από τον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η στροφή προς λύσεις ανοιχτού λογισμικού και τοπικής εγκατάστασης, όπου ο οργανισμός διατηρεί έλεγχο επί των δεδομένων, της αποθήκευσης και της διαγραφής. Τέτοιες προσεγγίσεις ευθυγραμμίζονται με τις αρχές της προστασίας της ιδιωτικότητας εξ ορισμού και εξ σχεδιασμού, μειώνουν την εξάρτηση από τρίτους παρόχους και ενισχύουν τη θεσμική αυτονομία, ιδίως στον δημόσιο τομέα.
Τα AI Note-Takers δεν είναι εγγενώς επιβλαβή. Χωρίς σαφές κανονιστικό και οργανωσιακό πλαίσιο, όμως, μετατρέπονται σε εργαλεία αόρατης επιτήρησης και πηγή σοβαρών νομικών και κοινωνικών κινδύνων. Όπως υπογραμμίζεται και στη σχετική ανάλυση του Social Europe, η ψηφιακή καινοτομία οφείλει να τοποθετεί τα θεμελιώδη δικαιώματα στο επίκεντρο. Η θέσπιση κανόνων για τη χρήση των AI Note-Takers αποτελεί αναγκαίο βήμα για να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογία υπηρετεί την εργασία και όχι το αντίστροφο.
Otter.ai Documentation and Privacy Information. Επίσημη περιγραφή λειτουργιών, συγχρονισμών και ευθυνών χρήστη του εργαλείου, https://otter.ai/privacy,
Η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση προχωρά αποφασιστικά προς την ενίσχυση της ψηφιακής της ανεξαρτησίας, θέτοντας ως στόχο την καθολική υιοθέτηση του Open Document Format (ODF) στη δημόσια διοίκηση έως το 2027. Η απόφαση αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνική διαλειτουργικότητα, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική απεξάρτησης από ιδιόκτητες τεχνολογίες και ενίσχυσης της διαφάνειας, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας των ψηφιακών υποδομών του κράτους.
Η πολιτική δέσμευση διατυπώθηκε ξεκάθαρα τον Μάρτιο του 2025, κατά την 46η συνεδρίαση του Συμβουλίου Σχεδιασμού Πληροφορικής (IT Planungsrat), του κεντρικού πολιτικού οργάνου που καθοδηγεί τον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης στη Γερμανία. Το Συμβούλιο χαιρέτισε το ψήφισμα της 2ης Διάσκεψης Υπουργών Ψηφιακής Πολιτικής (Digitalministerkonferenz – DMK), η οποία είχε πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2024 στο Βερολίνο. Εκεί, οι υπουργοί αναγνώρισαν τα ανοιχτά πρότυπα ως βασικό πυλώνα για την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και κάλεσαν σε προώθηση ενός ανοικτού προτύπου ανταλλαγής εγγράφων, όπως το ODF, στις διαδικασίες μεταξύ ομοσπονδιακού κράτους και κρατιδίων έως το 2027.
Η σημασία αυτής της μετάβασης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μέχρι σήμερα η ανταλλαγή εγγράφων σε εθνικό επίπεδο βασίζεται κυρίως σε μορφότυπους που επιβάλλονται από ιδιόκτητες εφαρμογές γραφείου. Αυτό έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός «ψευδο-προτύπου», το οποίο περιορίζει τον ανταγωνισμό, αυξάνει το κόστος και συχνά λειτουργεί ως τροχοπέδη στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης.
Από την πολιτική δέσμευση στην πρακτική εφαρμογή
Μετά τη διαμόρφωση των πολιτικών στόχων, το IT Planungsrat επικεντρώθηκε στη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για την εφαρμογή τους. Η συνέχεια αυτής της στρατηγικής επιβεβαιώθηκε στην 48η συνεδρίαση του Συμβουλίου, στις 26 Νοεμβρίου 2025, όπου επαναβεβαιώθηκε ο στόχος του 2027. Σύμφωνα με την απόφαση, οι διοικήσεις των κρατιδίων θα αρχίσουν να υποστηρίζουν σταδιακά το ODF από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Παράλληλα, στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο Τυποποίησης Πληροφορικής (Federal IT Standardisation Board) ανατέθηκε η παρακολούθηση των τεχνικών μεθόδων υλοποίησης και των εμπειριών που θα αποκτηθούν κατά τη μετάβαση. Προβλέπεται μάλιστα αξιολόγηση της διαδικασίας το 2028, με στόχο να διασφαλιστεί υψηλός βαθμός συνοχής και ομοιομορφίας σε εθνικό επίπεδο.
Περιφερειακές εμπειρίες που άνοιξαν τον δρόμο
Αν και το εθνικό πλαίσιο χαράσσεται από ομοσπονδιακά όργανα, αρκετά γερμανικά κρατίδια έχουν ήδη λειτουργήσει ως «εργαστήρια» ψηφιακής κυριαρχίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, το οποίο από το 2012 ξεκίνησε σταδιακά να μειώνει την εξάρτησή του από ιδιόκτητες λύσεις, υιοθετώντας το LibreOffice και ανοιχτά πρότυπα εγγράφων.
Η στρατηγική αυτή οδήγησε σε σημαντική μείωση του κόστους αδειών χρήσης και σε αυξημένη ασφάλεια των δεδομένων. Όπως αναφέρεται και στη στρατηγική ανοικτής καινοτομίας και ανοικτού λογισμικού του κρατιδίου για το 2024, «σημαντικά ορόσημα στον δρόμο προς τον ψηφιακά κυρίαρχο χώρο εργασίας ΤΠΕ είναι η μετάβαση στο Open Document File Format (ODF) και η αντικατάσταση του λογισμικού γραφείου με το LibreOffice».
Η γερμανική πρωτοβουλία στέλνει ένα σαφές μήνυμα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: τα ανοιχτά πρότυπα δεν αποτελούν απλώς τεχνική επιλογή, αλλά στρατηγικό εργαλείο για την ενίσχυση της ψηφιακής ανεξαρτησίας, της διαλειτουργικότητας και της βιώσιμης καινοτομίας στη δημόσια διοίκηση.
Το Βίκιελληνιστί είχε τη χαρά να συμμετάσχει στην εκδήλωση «Από τη Μυθολογία στο Διάστημα – Myth2space», μια ξεχωριστή πρωτοβουλία που γεφυρώνει τον αρχαίο ελληνικό μύθο με τη σύγχρονη επιστημονική γνώση και την εξερεύνηση του Διαστήματος.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το World Human Forum, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.
Στο πλαίσιο της διοργάνωσης αναδείχθηκε ο διαχρονικός ρόλος της ελληνικής μυθολογίας ως πολιτισμικού και γνωστικού υποβάθρου για την επιστήμη, αλλά και η δυναμική της σύγχρονης διαστημικής έρευνας ως πεδίου καινοτομίας, έμπνευσης και διεθνούς συνεργασίας. Μέσα από ομιλίες, συζητήσεις και δράσεις, το κοινό είχε την ευκαιρία να δει πώς οι μύθοι του χθες συνομιλούν με τις αποστολές και τα ερωτήματα του αύριο.
Η παρουσία του Βίκιελληνιστί στην εκδήλωση εντάσσεται στη συνεχή προσπάθεια διάχυσης της ελεύθερης γνώσης στα ελληνικά, της σύνδεσης πολιτισμού και επιστήμης και της ενίσχυσης του δημόσιου διαλόγου γύρω από την επιστημονική γνώση, την ιστορία και την τεχνολογία.
Η εμπειρία του Myth2space επιβεβαίωσε ότι η γνώση δεν έχει σύνορα — ούτε χρονικά ούτε διαστημικά.
Η πρόοδος των ανοιχτών δεδομένων στην Ευρώπη αποκτά πλέον μια νέα, πιο προσβάσιμη και διαδραστική διάσταση μέσα από τον ανανεωμένο χώρο Open Data Maturity. Πρόκειται για ένα σύγχρονο ψηφιακό εργαλείο που απευθύνεται σε φορείς χάραξης πολιτικής, επαγγελματίες δεδομένων, ερευνητές αλλά και πολίτες, προσφέροντας μια συνολική εικόνα της πορείας των ευρωπαϊκών χωρών στον τομέα των ανοιχτών ... Read more
O πλανήτης αποτελεί ένα τόπο συνάντησης των μελών της ελληνικής κοινότητας ΕΛ/ΛΑΚ.
Τα άρθρα του πλανήτη συλλέγονται αυτόματα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία των συγγραφέων τους και αντικατοπτρίζουν τις απόψεις τους.
Η διαχείριση του πλανήτη γίνεται δημόσια μέσα από το σχετικό repository της υπηρεσίας GitHub: greek-libre-planet, όπου μπορείς να ζητήσεις την προσθήκη του blog σου δηλώνοντας το feed της κατηγορίας, του tag, ή το γενικό feed του blog σου, το όνομα/επώνυμο σου και προαιρετικά το avatar σου, αφού πρώτα εγγραφείτε και κατόπιν συνδεθείτε στην υπηρεσία GitΗub, ανοίγοντας νέο issue που θα περιέχει τα συγκεκριμένα στοιχεία σου.
(Αν δεν έχετε λογαριασμό στην υπηρεσία GitHub, για να προστεθει το blog σου θα προστεθεί στον πλανήτη ΕΛ/ΛΑΚ μπορείτε εναλλακτικά να μας αποστειλετε τα παραπάνω στοιχεία στην ηλεκτρονική διεύθυνση info @ eellak gr.)
Από την εισαγωγή στο οικοσύστημα Wikimedia στο σχολείο Ζαβαριάν. Azniv Stepanian 
